Hoşgeldin, Ziyaretçi:

Üye Ol
Yeni Tema ! Yeni temamız forumumuza hayırlı olsun.Bu konuda fikirlerinizi beyan edebilirsiniz.
Konuyu Oyla:
  • Derecelendirme: 0/5 - 0 oy
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
Manas Destanı
#1
Ka6blnaH TyyraH AnMaM6eT 1095 anAan-coonan TYWypryH r AHAa aliTTblf\ 3p KeKqe: 'KeK-anaHbl6ep6eliMHH, KeK-Ky6eHY )KannaliMbIH. Keccef\, e3Yf\ KeTe 6ep!' 1100 3HAH AK-3pKeq aliTTbl: '"KeK-anaHbl aSiliMbIH!" Aen Ken )KbInKbIAaH alipbInAbIf\, "EHp )KbInKbIHbI aSlliMbIH!" Aen 6Hp TanaliAaH alipbIn,l\bIf\! 1105 AliTTbIpbln 6ep6ecef\ KeK-anaf\ aCTbIf\HaH anap AnMaM6eT, cypaTbIn 6ep6ecef\ KeK-anaf\ cyypyn anap AnMaM6eT, anaKaHbIH qaK KOIOn, 1110 KeTyH )Kepre TaK Kolonr AHAa aliTTblf\ 3p KeKqe: 'KeK-anaHbI 6epHf\ep! KeK-Ky6eHY)Ka6bIf\ap! AnMaM6eTTH anbIn KenHf\epr 1115 qoponop 6apbIn aliTTbin TbIp: 'AnMaM6eT, KanMaK, Mac 6onAY, 6HPA'HqKeHAe 6eIllT'HWTJf- )Kaf\'HQKeHAe 6eIllT'HIllTJfaT anapAa 6ewT'HwTH- 1120 AnMaM6eT, KanMaK, Mac 6onAY! KaparaliAbIH KeneKecYHe )KaTbin KanAbI AnMaM6eT: aHAaH KaliTbIn KenHQH.' 3HAH AK-3pKeQ aliTTbI: 1125 'AHTep KanMaK 6y 3MeCr 3IllHKKe Karbln KapaT AK-3pKelJ: KeTHn KanblnTbl AnMaM6eT. 'KeK-anaHbl anbin KeneT!' Aen Ken caKTaraH AnMaM6eT. 1130 KeK-anaHbl anbln Ken6eAH, Kbln-)KHpeH aTTbl MaHacKa canAbl )J(aKblnTblH yyny 3p MaHac OIllY TYHY TYIll KepAY, OT )KaranaIll QHIll KepAY. 1135 3pTeH Typyn KenreHAe, QopOnopYH QaKbIPAbl: 'KbIpKTbIH 6aIllbl KblprblnblM! EO3-QOnOK MHHreH qan6aliblM! )J(ent-cyyra )K;eM )KereH 1140 ali, )Ken6ereli CbIprarblM! KeK-qe6Hq MHHreH CeperHM! KYTYHaliAblH KYY-)KHrHT, Kyyn)KyraH IlIYM-)KHrHT! )J(aliMa-KeKyn )J(aIIJ-yyn! 1145 EaliAblH yyny EaKalibIM! AK-6anTa yyny EonoTYM! EooKe, QOPOM, )J(ali3af\bIM, Kabllan tuugan Almambet Kaplan dogan Almambet'e aldap-soolap til§iirgiin!' soy Ie, kandlrda gitmesin!" Anda ayttlii Er Kok~o: 0 vakit §oyle dedin Er Kok~o: 'Kok-alam berbeymin, "Kok-ala atl veremem, Kok-kiibOnii cappaymm. mavi zlrhl da veremem, Kesseii, oziiii kete her!' gidersen git, ne yapaYlm!" Endi Ak-erke~ ayttl: Ak-erke~ de §oyle dedi: "'Kok-alanl ayaymm!" dep "Kok-ala'Yl sakInaYlm dedin, kop cllkIdan aynldlii, bir ~ok siiriiden oldun. "Bir cllklm ayaymm!" dep Bir siiriiyii sakmaYlm dedin, bir talaydan aynldlii! bir ~ok siirii kaybettin. Ayttmp berbeseii Kok-alaii YalvartlP vermezsen Kok-ala'm astliinan alar Almambet, Almambet zorla gotilriir. suratlp berbeseii Kok-alaii Yalvartlp vermezsen Kok-ala'm suurup alar Almambet, Almambet kendisi allr. alakamn ~ak koyup, Ellerini kavu§turup kotiln cerge tak koyup!' kl~ iistil oturursun." Anda ayttlii Er Kok~o: 0 vakit Er Kok~o §oyle dedin: 'Kok-alam beriiier! "Verin ona Kok-ala'YI, Kok-kiibOnii cabliiar! giydirin zlrhl, Almambetti allp keliiier!' Getirin Almambet'i!" ~orolor barlp ayttlp tlr: Dostlar dediler ki: 'Almambet, Kalmak, mas boldu, "Almambet bu Kalmuk sarho~ oldu bird'i~kende be§t'i§ti- once be§ kase i~ti, caii'i~kende be§t'i§ti- sonra be§ kase daha i~ti, at alarda be§t'i§ti- ata binerken de be§ kase, Almambet, Kalmak, mas boldu! Kalmuk Almambet sarho§ oldu! Karagaydm kolokosiino Bir ~am agacl golgesine catlp kaldl Almambet: yatml§ uyuyor Almambet. and an kaytlp keli~i.' Oradan kalkar gelir sonra." Endi Ak-erke~ ayttl: 0 zaman Ak-erke~ dedi ki: 'Anter Kalmak bu emes!' "Bu oyle Kalmuk degildir!" E§ikke kaglp karat Ak-erke~: KaplYI a~lp dl§anya baktl Ak-erke~: ketip kallptl Almambet. Almambet kaybolmu§tu. 'Kok-alam allp kelet!' dep Kok-ala'YI getirecekler sanml~tl, kop saktagan Almambet. beklemekten usanml§tl. Kok-alam allp kelbedi, Kok-ala'Yl getiren olmaYlnca KII-ciren attl Manaska saldl. Kil-ciren'e binip Manas'a gitmi~ti. Caklptln uulu Er Manas Caklp'In oglu Er Manas o§U tilnii til§ kordii, 0 gece bir riiya gordii. ot cagala§ ~i§ kordii. Ate§ etrafmda §i§ler gordii. Erten turup kelgende, Ertesi sabah kalklnca ~orolorun ~aklrdl: yigitlerini ~aglrdl. 'Kuktln ba§1 Kuglllm! "Kuklar ba§l Klrgll'lm, Boz-~olok mingen ~albaYlm! Boz-~olok'a binen sen ~albay, Ceti-suuga cern cegen Ceti-suu'da yemek yiyip ay, celbegey Sugaglm! diigmesini iliklemeyen Sugak'lm, Kok-~ebi~ mingen Seregim! Kok-~epi~'e binen Serek sen, Kutunaydln Kuu-cigit, Kutunayin Kuu-cigit, kuulcugan -5um-cigit! kurnaz -5um-cigit, Cayma-kokiil Ca§-uul! u~u§an per~emli Ca~-uul, Baydm uulu BakaYlm! Bayin oglu Bakay sen, Ak-balta uulu Bolotum! Ak-balta'nm oglu Bolot, Booke, ~orom, Cayza!ilm, Booke yigidim, sen Cayzan'lm, ALMAMBET'iN MUSLUMAN OLUP KOK<;O'YU TERK ETMESt 43 ,Idu, ;ti ak sokttin balasl! Cengiz hamn ogullarl! Toonun Btirktit-batlrlm, Sen daglann Btirktit-batlr'l, suunun Sazan-batlflm! sen gollerin Er Sazam, Kayta~apkan Kan-keldim, geri nrlayan Kan-keldi'm, kara-coltoy Can-keldim! kara talih Can-keldi'm, Iramandm (?) I~I-uul! Iraman'm Ir~l-uul, Clrtllgandl camagan, Ylrtlklarl yamayan, buzulgandl ttizogon, bozuklarl dtizelten, catlk tildtiti Aclbay! tatll dilli Aclbay, Kenendin uult Ken Canbay, Kenen'in oglu Ken-Canbay, kefie§ti tuugan Er Canbay! aklilt Er Canbay, Tolgo~ti kara Tologtim! falcI kara Tolok, Obtilgon kIrk ~oronun bOlogtim- sevgili kIrk yigidin haslarl, Kazaktan kelgen Kolmonbet, Kazaktan gelen Kolmon-bet, Klrglstan kelgen Calmanbet! Klrglzdan gel en Caiman-bet! Kaplr-minen Busurman Kafir ile mtisltimandan kal~ap algan klrandar, se~ilmi§ cenk~ilerim, elim-minen curtumdan kavmim ile yurdumun siz ~kep algan erender se~ilmi§ yigitleri, kara barr, kazanat, ister ytik, ister ko§u atl, banfi birder azamat! hep azamette birsiniz, Ttindo ttilktintin izin cafillbay gece tilki izini !ja§madan bulan Ttirokoy, taylak, §uutum: gozti pek Ttirokoy'tim benim, karafilda karsaktm karanllkta bozklr tilkisinin izin cafillbay izini !ja§madan bulan Kabllan, taylak, !juutum! gozti pek Kabllan'lm benim! Atekem Caklp-bay aytlfiar! Atam Caklp'a soyleyin, Men ot cakalay ~i§ kordtim, ate§te §i!jleri gordtim ben, men ogo' 10 cak§1 tti§ kordtim! gtizel biT rtiya gordtim ben! Etin tarta tursun! Et ikram etsin, Klmlsm tarta tursun! klmlzl da unutmasln, Tti§ corutkan elge rtiya yoran adamlara men bereymin!' deydi. bir ~ok hediye vereyim!" dedi. Buzulgandl ttizogon, Bozulam dtizeltenle clrtllgandl camagan, Ylrtllam yamayan catlk tildtiti Aclbay tatll dilli Aclbay sallp ketip kaldl deyt, hemen yola ~Iktllar. Caklp-bayga keldi deyt. Caklp-bay'a geldiler, 'Asalau maliykim, "Selamunaleyktim, Caklp-bay, atam!' Caklp atam", 'Alikime salam, Aclbay, balam!' "Aleyktimselam, Aclbay oglum!' Altln taktamn tisttinon Altln tahtln tisttinden Caklp-bay tti§tipttir. Caklp a!jaglya indi. ba§lnda kalpagl cok topu~an, Ba§1 kalpakslz ~Iplak. butunda kepi~i cok mazl~an, ayagl pabu~suz yalln ayak, tisttindo ~epkeni cok ~apan~an, ceketsiz yalnlz gomlekle endi ottun ba§lnda, ocagm ba§ma indi, hut ~oktun ka§lnda sa~ ayagln yanlna geldi, Caklp-bay oltra kalgan eken. Caklp-bay oraya oturdu. Al:lbay ~oro ayta'dl: Aclbay yigit !joyle dedi: 'Beri~te toromo "Melek gibi etendime b~lge berip kallptlr: §imdi bir i§aret geldi, azlbeli toromo benim aziz efendime ayan berip kallptlr! bir be!jaret ayan oldu! aK CeKTYH 6aJIaCbl! TOOHYH EypKYT-6aTblpbIM, 1150 CYYHYH Ca3aH-6aTblpbIM! KaHTa tlanKaH KaH-KeMHM, Kapa-)f(OJlTOH )KaH-KeMHM! bIpaMaHAblH (?) bIptlbl-YYJJ! )KblpTblJJraHAbl )f(aMaraH, 1155 6Y3YJJraHAbI TY3ereH, )f(aTblK THJJAYY A)f(bI6aH! KeHeHAHH YYJJbI KeH )KaH6aH, Ke~eIlITH TYyraH 3p )KaH6aH! TeJJretly Kapa TeJJeryM! 1160 86YJJreH KblpK tlOpOHYH 6eJJerYMKa3aKTaH KeJJreH KOJJMOH6eT, KblprblCTaH KeJJreH )KaJIMaH6eT! Kanblp-MHHeH EycypMaH KaJItlan aJIraH KblpaHAap, 11653JJRM-MHHeH )f(YpTYMAaH 3t1Ken aJIraH 3peHAep Kapa 6aHp, Ka3aHaT, 6apbl~ 6RPAeH a3aMaT! TYHAe TYJJKYHYH R3HH )f(a~bm6aH 1170 TypeKeH, 'raHJJaK, IlIYYTYM: Kapa~blAa KapcaKTblH H3RH )f(a~bm6aH Ka6b1JJaH, TaHJJaK, IlIYYTYM! AreKeM )KaKbln-6aH aHTbl~ap! M3H OT )f(aKaJJaH tlHIlI KepAYM, 1175 MeH oro'JJo )f(aKllIbl TYllI KepAYM! 3THH TapTa TypCYH! KblMblCbIH TapTa TypCYH! TYllI )f(°pyTKaH 3JJre MeH 6epeHMHH" AeH~H. 118 0 EY3YJJraH~bI TY3ereH, )f(blpTbmraHAbl )f(aMaraH, )f(aTblK THJJ~YY A)f(b16aH CaJJbln KeTHn KaJIAbl AeHT, )KaKbln-6aHra KeJJ~H AeHT. 1185 'AcaJIay MaJIHHKHM, )KaKbln-6aH, aTaM!' 'AnHKHMe CaJIaM, A)f(bI6aH, 6aJIaM I AJJTblH TaKTaHbIH YCTYHeH )KaKbln-6aH TYllIynTYP, 6aIlIblH~a KaJJnarbl )f(OK TonY4aH, 1190 6yTYH~a KenRtlR )f(OK Ma3bl4aH, YCTYH~e tlenKeHR )f(OK 4anaH4aH, 3H~H OTTYH 6aIlIbIH~a, 6YJJ OtlOKTYH KallIblHAa )KaKbln-6aH oJJTpa KaJIraH 3KeH. 1195 A)f(b16aH 40pO aHTa'~bl: 'EepHIlITe TepeMe 6enre 6epHn KaJIblnTblp: a3bl6eJJH TepeMe aSlH 6epHn KaJJblnTblp! 44 MANAS DESTANI i~ 1200 TOpOM MaHac 6y TYH~O OT )KaKaJIaU qUIll Kopyn, oro'no )KaKIIIbl TYIII Kopyn, "3n1H TapTa TYPCYH!" AeUT, "KbIMblCblH 6epe TYpCYH!" ~eUT. 1205 "TYIII )KOpyTKaH KUIIIe 6epeM!" AeUT. "TYIllYM~y Taan )Kopyca, OKTOAOH qeqneUM MaJI 6epeM. 60KqOAOH qeqneUM TOH 6epeM. TYIIIYMAY 6Y3YK )Kopyca, 1210 yyny KeTeT YpYMra, Kbl3bl KeTeT KblpbIMra!"' Axbl6aU KaUTa MaHacKa )KYPAY 'ATeKeMe aUTbln KeMuM!' AeUT. '3TUH 6up TapTbln KolOnTYP, 1215 KblMblCblH TapTbin KOlOnryp!' EaTblpMaHac Typ~y AeUT: 'TepT 3I11UKTJt!' ~eUAu ~eHT: MaHac-KaH Y«AOH qblKTbl, OKYM ryyraH AK-Kyna 1220 OPKOqy 6UUK, 333pU 6ac, OKTOM TYyraH AK-Kyna, TaHKbl )Kon~yy, Tan 3TTYY, TaMaIllaJIYY AK-Kyna, )Kyrypyn aTTaH KaJI6araH, 1225 aCTblHa TorepeK TYSiK CaJI6araH AK-KynaHbl MURAU ~eHT- 6y KbITaU~bIH YCTaCbl KbIHHbl-MUHeH )Ka3araH, 6y OpYCTYH YCTaCbl 1230 orY-MuHeH )Ka3araH, 6y KaJIMaKTblH YCTaCbl KaHnan TYPYH )Ka3araH, 6apa~HblH orbl 6aTnaraH, KenTeHUH ory )KemereH 123 5 yCTyRAory AK -onnOK, AK-onnoryH KU«Au ~eHTKeMYPYHe qblA'aJI6aH KO~KY TOKOU )KOlOnraH; cyraTblHa qbl~'an6aU 1240 CYYK 6aIllaT coonraH; orOHO qbl~'aJI6a" OTYC ere )KaUnraH; KblIIIKblCblHa KanraRAa, Ka3bl-MUHeH KavraHbl 1245 aa Kenun oonereH; )KaCKblCblHa KaJIraH~a, KOK IIIu6epre )KOOnerOH; qanKaHblHaH TOU6ocYH, KUIIIUHUH KaHbl-MUHeH 1250 qblpKeUHuH TYMQyry -MUHeH cyrapraH KbmblqblH 6enuHe KypQaHbln an~bl. )KaKbm-6aH~bl KOCTon yp~y. Torom Manas bu tiindo Efendim Manas bu gece ot cakalay ~i§ koriip, ate§te §i§ler gormii§, ogo'lo cak§1 tii§ koriip, ogluna laYIk riiyalar gormii§, "Etin tarta tursun!" deyt, et haZlrlatsmlar dedi, "KImlsm here tursun!" deyt. kImlz da bol olsun dedi, "Tii§ corutkan ki§e herem!" deyt. riiya yoran adama hediye veririm, "Tii§iimdii taap corusa, riiYarnI dogru yorarsa dedi, oktodon ~e~peym mal herem. ona se~me mal veririm dedi, bok~odon ~~peym ton herem. boh~adan seyme elbise veririm dedi Tii§iimdii buzuk corusa, Riiyami yanh§ yorarsa, uulu ketet Urumga, oglu gidecek Rum'a kIZI ketet KInmga!"' kIZI gidecek KInm'a!" Aclbay kayta Manaska ciirdii Aclbay dondii Manas'a 'Atekeme aytIp keldim!' deyt. "Babamlza dedim geldim, 'Etin bir tartlp koyuptur, bir ~ok et hazlrlayacak, kImlsm tartlp koyuptur!' ~ok kImlz hazlrlayacak!" BatIr Manas turdu deyt: Er Manas ayaga kalkarak: 'Tert 6§ikti!' deydi deyt: "A~m kaplYI!" dedi. Manas-kan iiydon ~lktl, Manas ban evinden ~lktI, okiim tuugan Ak-kula sabirsiz dogan Ak-kula'ya, orko~ii biyk, zeeri bas, Sirtl yiiksek, boynu al~ak, oktom tuugan Ak-kula, bu biiyiik yiiriik Ak-kula'ya. taykI colduu, tap ettiiii, kisa yeleli narin yapllI tama§aluu Ak-kula, bu nam salml§ Ak-kula'ya ciigiiriip attan kalbagan, hi~ bir attan geri kalmayan astIna togorok tuyak salbagan altIna yuvarlak nal koydurmayan Ak-kulam mindi deyt- i§te bu Ak-kula'ya Manas bindi. bu Kitaydm ustasl <;inli ustalann vaktiyle kIym-minen cazagan, zahmetler ile yaptIgI, bu Orustun ustasl Rus ustalann ise ogu-minen cazagan, dii§iine dii§iine yaptIgI, bu KalmaktIn ustasl Kalmuk ustalarmln da kaylap turun cazagan, tiirkii soyleyerek yaptIgI, barafimn Ogi batpagan, i~ine siingii batmayan, keltenin ogu cetpegen tiifek sa~masl geymeyen, iistiindogii Ak-olpok, ustiindeki ak zlrhl Ak-olpogun kiydi deyt- i§te bu ak zlrhl giyindi. komiiriino ~ld'albay Komiir yeti§mediginden kofikii tokoy coyulgan; slk orman kullandlklarl, sugatIna ~ld'albay katmaga su yetmediginden sulik ba§at soolgan; soguk pmar kuruttuklan, ogono ~Id' albay torpuler dayanmadlgmdan otus ogo caylgan; otuz torpiiyu diizledikleri, kl§klsma kalganda, kl§ vaktine kalmca kazl-minen kartam yag ve bum bar ile aa kelip bologon; gelip sarmaladlklarl, caskIsma kalganda, yaz vaktine kalmca kok §iberge coologon; kok ~imene yaydlklan, ~apkamnan toybosun, gii~Iii dursun diye ki§inin kam-minen insamn kamm ~Irkeynin tum~ugu sivri sinek hortumu -minen sugargan ile kattIklarl kl1l~m beline kur~amp aldl. klhcml beline baglaYlp, Caklp-baydl kostop urdii. CakIp-bay'a flrladl! ALMAMBET'tN MUS LUMAN OLUP KOKC;O'YU TERK ETMESi 45 :di if 'i! ~cI " t t It i AHbl KepreH 3n-)KypTY 'ATaCbl )l(aKbm-6ai1Abl enTYpeT. 1255)Ka oonco 3Hecu qaKaH 6ai16uqe enTYpeT?' 3nu-MuHeH )KYPTfaPbl 6apbl MaHacTblH KeTYHeH qy6YPAY, 6apbln )l(aKbln-6ai1AbIH yi1YHe KHpAU. 'Tym-rym )KepHHe 6aT'aSiK KOi1!' AeAU 1260 EaT'aSlKTbI Hmm, 6aTa KbinAbI: 'EaTa TOKTOCYH onrypy~ap!' 3HAU MaHac aHTTbl: '3nHM-MHHeH )KypTYM 6ap, 3Kqen anraH 3peHAep, 1265 Kanbip-MHHeH EycYPMaH Kanqan anraH KbIpaHAap- 6epHmTenyy e3YMe 6enre 6epAH 6Hp aSlH, a3bI6enH~ e3YMe 1270aSlH 6ePAH~ e3YMe! TYHAe xaTbIll TYm KepAYM. oro'no )KaKm'aH TYm KepAYM! TYmYMAY nan )Kopyca~, OKTOAOH qeqnei1 Man 6epeM! 1275 Ey KbITaHAbIH ycTacbl KbIi1Hbl-MHHeH )Ka3araH, 6y OPYCTYH YCTacbl OIO-MHHeH )Ka3araH, 6apaHAblH ory 6aTnaraH, 1280 KeJrreHHH ory )KeTnereH YCTyMAery AK-onnoK, MblHbI qeqHn 6epeM MeH! TymYMAY 6Y3YK )Kopyca~, yyny~ KeTeT YpYMra. 1285 KblCbI~ KeTeT KblpblMra, 6amblHAbi Koi1Aoi1 KeceMHH, KaHblMbl cYYAaH TereMYH!' !liqKeH 3T}1-MHHeH )KereH 3TH. HqKeH KblMblCblH KY3yn )KH6epAH. 1290 KopKyn KanAH 6y )KypTY. )l(yny )KOpTKOHAO 6ono-TblraH 6amTaHAbI, )Kambl Y3aK 6ono-TyraH 6a1lITaHAbI: 6aTbip ryyraH 3p MaHac Kapa 6onOT KbmbIqblH 1295 KapMan anAbI ca6blHaH, cyypyn anAbl Ka6blHaH anCblH qa6a-TblraH 6amTaHAbl. EY3ynraHAbi TY3ereH, )KblpTbinraHAbl )KaMaraH, 1300 )KaTbiK THnAYY A)Kbl6ai1, A)Kb16aH Typa KanAbl. TepecYHe Kapan aHTTbl Aei1T: 'Ana-TooAbl amblprblH, TepeM. arbIH-CYY !line KeqHprHH, T8peM, Am korgon el-curtu , Atasl Caktp-baydl oltiirot, ca bolso enesi <;akan baybic;e oltiirot?' Eli-minen curttan ban Manastm kotiinon c;uburdu, banp Caktp-baydm tiytino kirdi. 'T~-tu~ cerine bat'ayak koy!' de< Bat'ayaktl i~ti, bata ktldl: 'Bata toktosun olturufiar!' Endi Manas ayttl: 'Elim-minen curtum bar, ekc;ep aIgan erender, Kaplr-minen Busurman kalc;ap aIgan ktrandarberi~te\titi oztimo beIge berdi bir ayan, azlbelifi oztimo ayan berdifi oztimo! Tiindo catip tti~ kordtim, ogo'lo cak~'ay tti~ kordtim! tii~iimdti taap corusafi, oktodon c;ec;pey mal berem! Bu Kltaydm UStasi ktym-minen cazagan, bu Orustun ustasl oyu-minen cazagan, barafidm ogu batpagan, keltenin ogu cetpegen tistiimdogii Ak-olpok, mmi c;ec;ip herem men! Tti~timdti buzuk corusafi, uulufi ketet Urumga, kISlfi ketet KIrImga, ba~Ifidl koydoy kesemin, kamfidl suuday togomtin!' Ic;ken eti-minen cegen eli, ic;ken kimism kuzup ciberdi, korkup kaldi bu curtu. Culu cortkondo bolo-ligan ba§tandI, ca~I uzak bolo-tugan ba§tandl: batlr tuugan Er Manas kara bolot ktllc;m karmap aldl sabman, suurup aId I kabman atasm c;aba-tlgan ba~tandl. Buzulgandl ttizogon, clrttlgandl camagan, catlk tildiiti Aclbay, Aclbay tufa kaldl. Torostino karap ayttl deyt: 'Ala-toodl a~lrgm, torom, agm-suu tIe kec;irgin, torom, Onu goren yurt halkl babaSlm ml oldiirecek, yoksa anasl yakan baybi~eyi mi oldiirecek dediler. Derken, yurdun biitiin halkl Manas'm pe§ine taklldl, gidip CakIp-bay'in evine girdi.Ii. "Her yana kadeh koy!" dedi. Kadehi i~ti, dua etti, "Oturun, dua artIk bitsin!" dedi. Sonra Manas ba§ladl soze: "Yurdum ile kavmim var, se~ilmi§ erlerim var, kafirle miisliimandan se~ilip almml§ erlerim var, feri§teli oziime bir i§aret ayan oldu, aziz efendinin §ahsma bir i§aret verdi bana! Gece yatlp bir riiya gordiim, giizel bir riiya gordiim. Riiyaml dogru yorarsan sana s~me mal veririm! yinli ustalanmn zahmet ile yaptlgl, Rus ustalanmn da dii§iine dii§iine yaptlgl, ~ifte kur§unu ge~meyen, tiifek kur§unu da degmeyen, arkamdaki zlrhlml, ~lkarlr sana veri rim hen! Riiyaml yanll§ yorarsan oglunu Rum'a kovanm, klzml Klnm'a yollanm, koyun gibi ba§ml keserim, kamm akltlnm su gibi!" Y edigi etle i~tigi kImlzl tiikiirdii ~Ikardl, halk korkudan dondu kaldl. Omrii uzun yollan a§an ya§l uzayan ihtiyardan i§e giri§ti. Bahadlr dogan Er Manas kara ~elik killclni kabzasmdan yakaladl. hemen kmmdan SIYlrdl, babasma saldlrdl! Bozuklan hep diizelten, hep Ylrtlklan yamayan, tatll dilli Aclbay kalktl yerinden Aclbay, efendisine bakIp dedi ki: " Ala-dag'i a§, de, etendim, hlzll akan ili'yi ge~, de, etendim, ~ ~i 46 MANAS DEST ANI II i1 1305 Te~HC Wne eTKepryH, TepeM, Tepe~ Wne qeryprYH, TepeM! TYWYMY a~Tqbl yranbl, Tepe, o~non rypyn Ta6anbl, TepeM! 8nce-Ae A)Kb16aH eneT, TepeM, 1310 )KOpyca-Aa A)Kb16aH ..I' )KOpynT, TepeM. KOpKKOH )KYpTTYH )Kypery 6Hp 6acblnbln TOKTOAY. MaHac Typyn MblHbl aHTaT: 'Ax-KynaHbl MHHHnnHH, 1315 TYHAe )KaTbln TywYMAe AK-Ta~raHAbl )KeTenen, AK-mYMKapAbl 6enenen, MeH canapra qblrbmnblH, KonYMAarbl AK-wYMKap, 1320 'AK-wYMKapbIM yqypcaM, KaHaTbl 6Hn6ecHH KYWryH 6apblCbl aCTblMa KenHnKblpblnbmHeMeHH 6onoqy? ApTblMAarbl AK-TaHraH, 1325AK-TaSiHAbl arblccaM, TepT aSlKTYY KaH6epeH aCTblMa KenHn KblpblnaTHeMeHH 6onoqy?' A)Kb16aH qOPO aHTTbl: 1330 'Ana-TooAbl aWblpqbl, TepeM, arbIH-CYY Wne~ KeqHpqH,TepeM, Te~rHC Wne~ eTKepqy, TepeM, "3KHMeT" Aen Ken aHTaM, )KaHAblpMaKTYY Ken aHTaM, 1335 )KaHblKTaTbm Aarbl aHTaM: AK-TaHraHbl~ )KeTenen, AK-WYMKapbl~ 6enenon, 6y canapra ceH qblKCa~, KonYMarbl AK-wYMKap, 1340 AK-wYMKapbl~ yqypca~, KaHaT 6Hn6ecHH KYWTYH 6apblcbl aCTbl~a KenHn Kblpblnca aTaCbl-MHHeH aTa~ Te~, 6aTacbl-MHHeH 6aTa~ Te~, 1345 a3blC KaHAbll~ 6anacbl KoHyy~a KOHOT Typ6aH6bl? ApTblMarbl AK-TaHraH, AK -TaSIHAbl arblcca~, TepT aSlKryy KaH6epeH 1350 aCTbI~a KenHn Kblpblnca aTaCbl-MHHeH aTa~ Te~, 6aTacbl-MHHeH 6aTa~ Te~, a3blC KaHAblH6anacbl apTbl~HaH 3pQHn Typ6aH6bl? deniz gibi ili suyunu gey, de, efendim, ili goliine dal, de, efendim! Anlat dii§iinii dinleyelim, dii§iiniip bulallm, efendim! Olecekse Aclbay oliir, efendim, dii§iinii yorsa Aclbay yorar, efendim!" Urken halkln yiiregine §imdi biraz su serpildi, derken Manas kalklp dedi ki: "Ak-kula'ya binmi§tim hen uykuda riiya goriirken ben, Ak-taygan'l ipinden tutmu§tum, Ak-§unkarl ~agmyordum ben, bir sefere ~Ikml§tlm! Ak-§umkar elimdeydi, bell Ak-§umkarlmI ucr'urunca bir ~ok kanatll hay van ayaglma kapandl oldii. Bu ne demek olsa gerek? Ak-taygan arkamda idi, Ak-taygan'l sallverince dort ayakll canavarlar ayaglma kapandl oldu. Bu ne demek olsa gerek?" Aclbay yigit dedi ki: "Blrak Aladagl a§aYlm, etendim, hlzll akan ili suyunu gec.:eyim, efendim, deniz gibi ili suyunu a§aYlm, efendim, hikmet deyip soz soyleyeyim, yanlltmacalar soraYlm, ip uc.:larI vereyim: "Ak-taygan'lnl ipinden tutup, Ak-§umkar'lm ~aglrIp bu sefere c.:lkl§ln elindeki Ak-§umkar, Ak-§umkar'l u~urman, bir c.:ok kanatiI hayvanln ayaglna kapamp olu§u, atasl ile atan denk, duasl ile duan denk, aziz hanln oglu, gelip sende kalacak! Pe§indeki Ak-taygan'), sallverdigin zaman sen dort ayakll canavarlarln ayaglna kapamp olu~u baban ile babasl denk, duan ile duasl denk, aziz hanm oglu, gelip sende kalacak! tenis tIe otkorgiin, torom, teren tIe ~ogiirgiin, torom! Tii§iindii ayt~1 ugall, toro, oylop turup taball, torom! also-do Aclbay olot, torom, corusa-da Aclbay coruyt, torom!' Korkkon curttun ciirogii bir baslllp toktodu. Manas turup mml aytat: 'Ak-kularu minippin, tiindo catlp tii§iimdo Ak-taygandl cetelep, Ak-§umkardl bopolop, men saparga ~Iglppm, kolumdagl Ak-§umkar, 'Ak-§umkanm u~ursam, kanatl bilbesin ku§tun bansl astlma kelip kmllpnemeni bolo~u? Artlmdagl Ak-taygan, Ak-tayandl aglssam, tort ayaktuu kayberen astlma kelip kmlatnemeni bolo~u?' Aclbay ~oro ayttl: 'Ala-toodl a§lr~l, torom, agm-suu tlen ke~ir~i, torom, tengis tlen otkor~ii, torom, "ekimet" dep kep aytam, candlrmaktuu kep aytam, caruktatlp dagl aytam: Ak-taygarun cetelep, Ak-§umkarln bopolop, bu saparga sen ~Iksan, kolundagl Ak-§umkar, Ak-§umkarln u~ursan, kanat bilbesin ku§tun bansl astlna kelip klrllsa atasl-minen atan ten, batasl-minen batan ten, azls kandm balasl konuuna konot turbaybl? Artlndagl Ak-taygan, Ak-tayandl aglssan, tort ayaktuu kayberen astlna kelip kmlsa atasl-minen atan ten, batasl-minen batan ten, azis kandln balasl artlnnan er~ip turbaybl? ALMAMBET'tN MUS LUMAN OLUP KbK~b'YU TERK ETMESt 47 Tii~iifidii taap corusam, Acekefidi ka§lfia al! Tii~iifidii buzuk corusam, Acekendin ba~ln al! Catlk tildiiii Acekefi taptlmb' eken tii~iifidii?' Emi Manas mIni aytat: 'Kofiguroolu-baydlfi Ko~-abl~, birifi tufa kallfiar, Ak-olpok cefiin tartlfiar, Acekenifi iistiino allp barlp cablfiar! Acekem kelsin astlma!' Aceke o~u cerden turdu deyt, togus kulduk urdu deyt, Manas-kandm aldma bir oltura kaldl deyt. Endi Manas ayttl deyt: 'Buzulgandl tiizogon, clrulgandl camagan catlk tildiiii Aclbay beri~teliiii oziimo beige bergin ayam, azlbelifi oziimo ayan bergin ayam! Tort arl~tuu Oyrottun azlS kandm balasl, kll-cagaluu oyrottun klybatlmn balasl, altm aydar, ~ok bel boo azls kandm balasl, Kara-kandm botosu kabllan tuugan Almambet beti berip boluptur, arbagl beri ciiriiptiir! Eldey kele catIn, cooday kele calIri a coo-slmn bilbedim. Koldop catkan kop Ctlkl, kop ctlkImn i~inde ataslmfi batasl ak niyetke caratkan, ukum-minen tukumu Kambar-bozdun iiriinon ekini ko~top kelifier! Bu atekem Caklp-bay on eki kula§ ak celek bir baylatlp allfiar! Ay tuyaglfi degile, kotoriip kayo bergile! Birifi ko~toy ciirgillo! Altlml§ kulun oltiiriip azrap algan Tay:-buurul, cetimi§ kulun oltiiriip 1355 TymYMY Taan )l(OpycaM, A:;KeKeMH Kambl~a aJI! TymYMY 6Y3YK )l(OpycaM, A)I(eKeH~HH 6amblH aJI! )I(aTbiK THMYY A)I(eKe~ 1360 TanTblM6' 3KeH TymYMY?' 3MH MaHac MblHbl aj;jTaT: 'Ko~rypooJIy-6aj;j~bl~ Kom-a6b1m, 6HpH~ Typa KaJIbl~ap, AK-OJInOK )l(e~HH TapTbl~ap, 1365 A)I(eKeHH~ YCTyHe aJIbln 6apbln )l(a6hl~ap! A)I(eKeM KeJICHH aCTblMa!' A)I(eKe OIllY )l(ep~eH Typ~y ~ej;jT, Toryc KYJI~YK yp~y ~ej;jT, 1370 MaHac-KaH~bIH aJI):\blHa 6Hp OJITypa KaJIAbl ~ej;jT. 3HAH MaHac aj;jTTbl Aej;jT: 'EY3YJIraH~bl TY3ereH, )l(blpTblJ1raH~bl )l(aMaraH 1375 )l(aTbiK THJIAYY A)I(bl6aj;j 6epHmTeJIYY e3YMe 6eJIre 6eprHH as/Hbl, a3bI6eJIH~ e3YMe as/I-! 6eprHI-! as/Rbi! 1380TepT apblIllTYY OJ;jpOTTYH a3blC KaH~bll-l 6aJIaCbl, KbIJI-)I(araJIyyoj;jpOTTYH Kblj;j6aTbll-lbll-l 6aJIaCbl, aJITblH aj;jAap, QOK 6eJI6ee 1385 a3blC KaHAblH 6aJIaCbl, Kapa-KaH~bIH 6OTOCY Ka6blJ1aH TyyraH AnMaM6eT 6eTH 6epHn 60JIynTYP, ap6arbl 6epH )l(YPymyp! 13903JIAej;j KeJIe )l(aTblpbl, )l(oo~aj;j KeJIe )l(aTblpbl a )l(OO-CbIHbIH 6HJI6e~HM. KeJI~en )l(aTKaH Ken )l(bIJ1Kbl, Ken )l(blJ1KblHblH HQHH~e 1395 aTaCblHbl~ 6aTaCbl aK HHj;jeTKe )l(apaTKaH, YKYM-MHHeHTYKYMY KaM6ap-603AYH YPYHeH 3KHHH KOIllTon KeJIH~ep! 1400 Ey aTeKeM )l(aKbln-6aH OH 3KH KYJIam aK )l(eJIeK 6HP 6aj;jJIaTbin aJIbl~ap! Aj;j TYSlrbl~ ~erHJIe, KeTepyn KOj;jO 6eprHJIe! 1405 EHpH~ KOIllTOj;j )l(yprYJIe! AJITblMbim KYJIYH enTypyn a3pan aJIraH TaH-6yypyn, )KeTHMHIll KYJIYH eJITypyn Riiyam dogru yordumsa AClbaY'1 yamna al! Riiyam yanll~ yordumsa AClbaY'ln ba~ml all Aclbay tatll dili ile riiyam iyi bildi mi?" 0 zaman Manas ~unu dedi: "Konguroolu-bayin oglu Ko~-abl~ ayaga kalkm da ~u zlrhlml allp Aclbayin slrtma golliriip giydirin! Aclbay yamma gelsin!" dedi. Aclbay yerinden kalktl, dokuz defa egildi. Han Manasin yamna gidip Aclbay oturdu. Fakat Manas dedi ki: "Bozulam diizelten Ylrtlklarl yamayan tatll dilli Aclbay melekli oziime bir i~aret ayan et, aziz efendinin ~ahsma ayan et ayam! Dort bolgenin sahibi Oyrot'un, aziz hamn oglu, kll yakall Oyrotlarln pek klymetli oglu altm orgiilii, sac;:akll ku~akll aziz hamn oglu Kara Hanin yavrusu kaplan dogan Almambet yiiziinii bize c;:evirdi, ervahl buraya geliyor, kalaballk geliyor, dii~man gibi geliyor, hiddetli midir bilmiyorum. Golde pek c;:ok at duruyor, bu at siiriisii ic;:inde babaslnln duasl iyi niyetle yaratlldl taYI ile tohumu Kambar-boz'un ayglr sliriisunden, ikisini allp geliD. Babam Caklp-baY'ln on iki kula~ ipi ile baglatlp getirin. Ay bi~imi naIl varsa, golliriip birini sallverin. Obiiriinii allp getirin. Altml~ kulaYI harcaYlp yem verdigimiz Tay-buurul, yetmi~ kulaYI harcaYlp "~:..t.~"'Mr;i'I" ;?"'~; 48 MANAS DESTANI )KeMAen aJIraH TaH-6ypyyn, cemdep algan Tay-buruul, emzirdigimiz Tay-buurul, 1410 TaH-6yypyn aJIa )Kypryne! Tay-buurul ala ctirgille! bu Tay-buurul'u al gotiir! Ka6b1pracbl Ka)Kblp-6Y)KbIP, Kablrgasl kaClr-buClr, Kaburgasl katIr kutur, Kapa TOO KaparaH, kara too karagan, kara dag gibi ytikselen, °PAO THKce, 6HnHI{HC! ordo tikse, bilinis! ban oraya ~adlr dikmi~ sanki, HqerHCH HHpH-6ytipy t~egisi iyri-buyru i~i egri btigrii yataktan KaillKa cyy ka~ka suu akan bir kaynak, Hnreneill KOHCO ryreHryc, ilgele~ konso tiigongtis, oraya halkl konmu~sa tutun, 1415 MeHHI{ qOI{-KapaM aJIa )Kypryne! menin ~on-karam ala ctirgillo! benim ~on-kara'ml allp stir! KOHOH )KaK, 3re THill, Koyon cak, ego ti~, Tav~an yanakll, torpti di~li KeK-aJIa )Kypryne! Kok-ala ctirgillo! Kok-ala'YI allp stir! )K yrypreHY qanKaHAaH, Ctigtirgonti ~apkanday, Ko~arken topraklar sa~an, )KYHY TaHKbl MaKMaJIAaH ctinli taykI makmalday kadife sa~lan olan 1420 MeHHI{ KOHOH-OO3 aJIa )Kypryne! menin Koyon-boz ala ctirgillo! benim Koyon-boz'u da ahp stir! KaJIKaMaHAblH Kapa-Kep Kalkamandm Kara-ker Kalkaman'm Kara-ker'ini KaJIKTaH KOillTOH )Kypryne! kalktan ko~toy ctirglilo! halkm elinden ahp stir! TOKOMOHAYH TOPYCYH Tokomondun Torusun Tokomon'un Toru'sunu TonTOH KOillTOH )Kypryne! topton ko~toy ctirgillo! halkln elinden ahp stir! 1425 "Kony Konoo 60noT!" Aen "Kolu koloo bolot!" dep On ayaklarl sakatlamrdiye HoKTonoH )KaH ypeTKeH, noktoloy can tirotkon, gem vurdugumuz, "6aillTapbl qaHnOO 6onoT!" Aen "b~tan ~aypoo bolot!" dep b~l doner diye 6aillblHaH MaHaTTaH HOKTO KaTTblpraH, ba~man manattan nokto kattIrgan, al bezden yular taktIglmlz, "COOpblCbl )KaHnOO oonoT!" Aen "soonsl caypoo bolot!" dep Slrtl yara olur diye 1430 YCTYHe )KOn60pCToH Ke)KHM tistiino colborston kecim kaplan postundan ortti )KanTblpraH- captIrgan- yaptIrdlglmlz Cap'aJIal{ aJIa )Kypryne! Sar'alan ala ctirgillo! San-ala'YI ahp stir! )KaKillbillblKTYY Ken 6onco, Cak~lhktuu kep bolso, tyi sozler soylenirse, aJI )KOO-CblHblH KbinMap6b1c; al coo-slmn kllmarbls; cenge hacet kalmaz hil;:, )KaMaHAblKTYY Ken 6onco, camandlktuu kep bolso, fena sozler soylenirse, 1435 aJI )KOO-CblHbIH Kbillap6b1c!' al coo-slmn kllarbls!' hemen sava~a ba~lanz. Tapc-3TMe-MHHeH 6Hp aTbln, Tars-etme-minen bir atIp, FlrlatIlml~ bir ok gibi TapcbillAaillbln Kon )KYPAY, tarslld~lp kol ctirdti, gtirleyip ordu ytiriidti, KypC-3TMe-MHHeH 6Hp aTbln, ktirs-etme-minen bir atIp, fIrlatIlml~ bir ok gibi KYpCY nAeillyn Kon )KYPAY. ktirsilldo~tip kol clirdti. vmlaYlp ordu ytiriidti. 1440 Cyy aSlrbl KopKYTTaH Suu ayagl Korkuttan Korkut kaynaglndan kalktl, MapraJIaHAbl 6aCTbi AeHT, Margalandl bastl deyt, sonra Margelan'dan gel;:ti HaMareHre KeMH AeHT, Namagenge keldi deyt, Nemengan'a vardllar, OillY )Kepre KOHAY AeHT. o~u cerge kondu deyt. orada konakladllar. Tal{ arapbln aTKaHAa, Tan aganp atkanda, Tan yen aganp 1445 KYH Kbl3apbln qblKKaHAa, kiln kIzanp I;:lkkanda, gtin kIzanp dogarken OillY )KepAeH KeillTY AeHT, o~u cerden ko~tii deyt, buradan g<><;:tiiler, qaTKan epAen qblKTbl AeHT, ~atkal ordop ~lktI deyt, ~atkal suyundan yukan I;:lktllar, qaHaq aillbln ryillTY AeHT, ~ana~ a~lp tii~tii deyt, ~anal;: dagmdan ~agl indiler, Kapa-6yypa 6enHHe Kara-buura reline Kara-buura beline 1450 aa qblrbln KenAH AeHT. aa I;:lglp keldi deyt. ytikselerek I;:lktllar. aillbl aillbln TYillTY AeHT. a~l a~lp tii~tii deyt. Gel;:ince a~agl indiler. Kapa-6yypa OOCblHa Kara-buura oosma Kara-buura'mn agzmda KenHn KoHyn KaJIAbl AeHT. kelip konup kaldl deyt. durup konakladllar. 3pTel{-MHHeH KeillTY AeHT, Erteii-minen ko~tii deyt, Ancak sabah yola I;:lktllar, 1455 TaJIac 6oHnon qblKTbI AeHT, Talas boy lop I;:lktl deyt, Talas boyunca gittiler, )KenreK1lf1{ capbl Aanara Celgektiii san dalaga Celgek yaylaslna KenHn KoHyn KaJIAbi AeHT. kelip konup kaldl deyt. gelince konakladllar. Tal{ arapbln aTKaHAa, Tan aganp atkanda, Tan yeri aganp KYH Kbl3apbln qblKKaHAa, kiln klzanp I;:lkkanda, gtin klzanp dogarken ALMAMBET'iN MUSLUMAN OLUP KOK<;O'YU TERK ETMESt 49 ~ Manas turup ayttl deyt: 'Cayma-koktil Ca§-uul, at tokucs:u Boz-uulsafioor otko koyufiar, ktrkma cs:aydan saltfiar, kaymaktan altp saltfiar, kanttan altp ko~ufiar, mart-uulap cs:aydl kaynatlp bir oztimo berifier! ilgerilep barayn, el antlp keleyn, cer arltlp keleyn!' Temir taman tizongii teppey Irglm mindi deyt, Merkenin ba§m kesti deyt, A~mararnn Kum-belden Ak-kula baylay saldl d6yt. A~mararnn Kum-belden takiyaday Kara-ta~, Kara-ffi§tm tisttindo Manas kelip karadl, togtirogtin maradl, tort aylana bara'dlanda e~teme koriinbeyt: 'Beri~teltiu. oztimo beIge bergen ayarn: mlnda emes al ele'. Manastln kabagl kallfi eken, kirpigi uzun eken, kosttifi castlglnda kala bergen eken. A~mararnfi astlnda, Ak-ermendin ozondo, KII-cirenin miniptir, kll ktiboztin kiyiptir, an~lfi uzun Almambet solokotti-solpotti atka minip bastlrgan. 'At olturgan kelbeti Kaplrga cs:all~ kortinot. Altln ~Iraynln nurbeti Musulmanga cs:all~ kortinot. Cooloy kele bu cassa, mlnday ctirbOs al ele. Kirk cs:oromo barayn, 61ime aytlp koroyn. Eteginen aldmp, erteletip kebin surayn! Cakaslnan aldmp, ~a~tmp k6bin surayn!' Manas kayta bastl deyt. T6mir taman tizofigti t6ppey Irglm mindi deyt, Manas ~tidop ctirdti deyt. ~ 1460 MaHac rypyn aj;fTrbl ~ej;fT: ')l(aj;fMa-KeKyn )l(alIJ-yyn, aT TOKyqy Eo3-yynca~oop aTKa KOIO~ap, KblpKMa qaj;f~aHcanbl~ap, 1465 Kaj;fMaKTaH anbm canbl~ap, KaHTTaH anbln KOlIJy~ap, MapT-yynan qaj;f~bl Kaj;fHaTbm 6HP e3YMe 6epH~ep! HnrepHnen 6apaj;fH, 14703n apblTbm Kenej;fH, )!(ep apblTbm Kenej;fH!' TeMHp TaMaH penry Tennej;f blprblM MHH~H ~ej;fT, MepKeHHH 6alIJblH KeCTH ~ej;fT, 1475 AIIJMapaHblH KYM-6en~eH AK-Kyna 6aHnaj;fcan,nbl ~ej;fT. AIIJMapaHblH KYM-6en~eH TaKHSI~aH Kapa-TalIJ, Kapa-TalIJTblH ycryH~e 14 8 0 MaHac KenHn Kap~bl, TeryperYH Map~bl, TepT aj;fnaHa 6apa'~blaH~a 3IIJTeMeKepYH6ej;fT: 'EepHIIJTenyy e3YMe 1485 6enre 6epreH aSlHbI: MblH~a 3Mec an 3ne'. MaHaCTblK Ka6arbl Kanbl~ 3KeH, KHpnHrn Y3YH 3KeH, KeCTY~ )!(aCTblrbIH~a Kana 6epreH 3KeH. 1490 AIIJMapaHbl~ aCTbIH~a, AK-3pMeH~HH e3eH~e, Kbln-)!(HpeHHH MHHHnTHp, Kbln Ky6e3YH KHHHnTHp, apbllIJbl~ Y3YH AnMaM6eT 1495 ceneKeTy-cenneTY aTKa MHHHn 6aCTblpraH. 'AT onrypraH Ken6eTJ1 Kanblpra qanbllIJ KepYHeT. AnTblH qblpaHHblH Hyp6eTJ1 1500 MycynMaHra qanbllIJ KepYHeT. )l(oonoj;f Kene 6y )!(acca, MbIH~aH )!(yp6ec an 3ne. KblpK qOPOMO 6apaHH, 3nHMe aHTbln KepeHH. 1505 3TerHHeH an~blpbm, 3pTene-rnn Ke6HH cypaHH! )l(aKacblHaH an~blpbln, lIJalIJTblpbm Ke6HH cypaHH!' MaHac KaHTa 6aCTbi ~eHT. 1510 TeMHp TaMaH Y3e~ry Tennej;f blprblM MHHAH AeHT, MaHac qy~en )!(yp~y ~eHT. Manas dedi ki: "Cayma-koktil, Ca§~uul, atlara eyer koyan Boz-uul semaveri ate§e kay, klrkma ~aydan i~ine kay, i~ine taze kaymak koy, tisttine §ekerden de koy, sonra bir gtizel pi§ir ~aYlm', ve yalmz bana ver onu! tleriye gideyim, halktn i~inden ge~eyim, memleketi dola§aYlm." Demir tabanll tizengiye basmadan ata atladl. Merke kaynagml ge~ti, A§mara'mn Kum-bel'ine Ak-kula'slm bagladl. AFtmara'nm Kum-bel'inde takke gibi Kara-ta§, bu kayamn tepesine Manas ~lktl bakmdl, sakin, sakin bakmarak dart tarafim aradl. Hi~ bir §ey gortinmiJyordu. "Feri§teli oztime rtiyada gelen i~aret buradakine uymadl !" Manas'm ka~lan ~atlk idi, uzun kirpikleri goztintin alt kirpiklerinin tizerine yastlanml~tl. A§mara'mn all ba~'nda Ak-ermen Irmagmln yamnda Kll-ciren adll atma binmi~ kll zlrhml giymi~ ulu kahraman Almambet. aglr, tartll, adlmlarla atmln tisttinde ilerliyordu. "Ata bini~ bi~imi bir katire benziyor, altln ytiztintin nurlar'l, mtisltimana benziyor. Dti~manca niyetle gelseydi, atlm boyle stirmezdi. Kirk yigidime varaYlm, kavmime haber vereyim. Eteginden tutaYlm da ~abuk konu§turaYlm! Yakasmdan tutaYlm da, hemen konu§turaYlm!" Manas atml geri stirdti. Demir tabanll tizengiye basmadan atladl, Manas acele yurduna dondti. MANAS DESTANI .~ AnMaMOeTrnH KeCYHe Kapa~-cypal{ 6o~y Aei1T: 1515 'bY KeKtJe~eH KatJKanbl Kapal{-cypal{ Ol1p HeMe MeH Kep'anoai1 KeneMI1H, Kapa~-cypa~ Ol1p HeMe Kapa~ 3THn xoro~y, 1520 MeH OIIJaa oapaHH!' KYHaH TeeHYH Tepecl1H KblHbm anraH oYMYPCYH tJanca KynaK TyHAypCYH, 6eIIJTe TeeHYH TepeCI1H 1525 6bltJbm anraH 6YnJJ.yPCYH KOIIJ anaKaH canAblpraH anTblH canTYY Cblp KaMtJbl Kbln-Xl1peHI1H TonopcYKTYH xorop'xaK, 6yntJY~ 3TTI1H TeMeH xaK 1530 TapTbm KeJII1" xl16epAI1, TaHAaH 3T11 6eJIYHAY, TaHraHAaH XOHY TY3eJIAY! AIIJMapaHblH KYM-6enre CaJIbm tJbIrbm 6apAbl AeHT. 1 53 5 3KI1 xarblH Kapaca, TeryperYH Mapaca, 611p eKtJecYKapblIIJ KeK xeKe 11311 xaTblp 611p 3TI1KTeH. AJIMaM6eT aTTaH TYIIJe KanAbl ~eHT, 1540 6acKaH Xepl1H 6aCTbl ~eHT, 611p 3JII1Cl1 KeM KeMI1! MYH~aH 6aCbl" 6ap~'3ne, 611p aTTblH 11311 xaTblpbl. Kbln-Xl1peH~11 Hapbl TapTbm 6aCTblp~bl, 15456epl1 TapTbln 6aCTblp~bl, 611p 3JII1CI1 KeM KeJIAl1 ! 'KI1M-~e 6onco 6y KI1IIJI1 MeH~eH 3KI1 3nl1CI1 apTblK 3P 3KeH!' )Ka~bl~aH 6aCKaH 6y xep~e 155 0 AK-KynaHbl~ I1Cl"epI1H xa~bl aT I1CI1 3KeHI1H Ol1n~11 ~eHT. AnMaM6eT KeTl1n 6apa xaTblp. MaHac tJoponopro KeJI~I1, tJoponopYHa aHTTbl ~eHT: 1555 'Kanblp-MI1HeH EycYPMarr, tJOpOM, KantJan anraH KblpaH~ap, tJOpOM, 3n\1M-MI1HeH XypTYMAaH, tJOpOM, 3KtJen anraH 3peH~ep, tJOpOM, Konro Ka6ap aj;jTbI~ap, tJOpOM, 1560 xypTKa Ka6ap aj;jTbl~ap, tJOpOMAlmambet'in goztine kara bir §ey gortindti. "Kok~o'den ka~alJ beri §imdiye kadar goztime hi~ kara bir §ey goriinmedi. Demin tam goremedigim kara §ey i§te bak tekrar yok oldu. Ben oraya bir gideyim!" O~ ya§mdaki deve derisinden yapllml§ kam~IYl elinde salladl, kulakta ugulduyor bu, be§ ya§mdaki deve derisinden yapllml§ ince, ince kesilmi§ iki karl§ ortilmti§ altm saplJ kam~l ile Kll-ciren'e vurdu 0, kaba etinin altma, bileginin list tarafma, tay kadar yumu§ak eti yarlldl, derin bir yara a~lldl! A§mara'mn Kum-bel'ine firlayarak tlrmandl. iki tarafinl siiztip etrafina bakInca bir karl§ ok~e boyunca bir ~izme izi goriindii. Almambet atmdan atladl ~izmenin izine bastl, kendininki bir parmak ktic.;iJik geldi! Buraya basan bir ayak, bir de at izi vardl. Atl Kll-ciren'i geri ~ekip bastlrdl, beri ~ekip bastlrdl: atlmn da ayagl bir parmak klsa kaldl. "Bu adam her kim ise iki parmak uzun benden!" i~ine bastlgl bu yerin Ak-kula'nln izlerinin yeni at izi oldugunu bildi. Yoluna gitti Almambet. Manas yigitlerine vardl, yigitlerine dedi ki: "Katir ile miisliiman, yigitlerim, cenkte denenmi§ yigitlerim. yurdumdan kavminin araslndan. yigitlerim, se~ilmi§ erlersiniz siz, yigitlerim, orduya bildirin. yigitlerim, halka bildirin, yigitlerim, Alrnarnbettin kosiino karan-suran boldu deyt: 'Bu K6k~Odon ka~kall karan-suran bir neme men kor'albay kelemin, karan-suran bir neme karan etip cogoldu, men o§aa barayn!' Kunan tooniin teresin klYIP algan buldursun ~apsa kulak tundursun, be§te tooniin teresin bl~lp algan buldursun ko§ alakan saldlrgan altm saptuu sIr kam~1 Kll-cirenin tolorsuktun cogor' cak, bul~un ettin tomon cak tartlp kelip ciberdi, tayday eti boliindii, tayganday conu tiizoldii! A§maramn Kum-belge salJp ylglP bard I deyt. Eki cagm karasa, togiirogiin marasa, bir ok~osii kan§ kok ceke izi catlr bir etikten. Almambet attan tU§o kaldl deyt, baskan cerin bastl deyt, bir elisi kern keldi! Munday baslp bard' ele, bir attln izi catlrl. KII-cirendi narl tartlp bastlrdl, beri tartlp baStlrdl, bir elisi kern keldi! 'Kim-de bolso hu ki§i rnenden eki elisi artlk er eken!' Canldan baskan bu cerde Ak-kulanln isterin canl at isi ekenin bildi deyt. Alrnarnbet ketip bara catlr. Manas ~orolorgo keldi, yoroloruna ayttl deyt: 'Kaplr-rninen Busurman, yorom, kalyap algan kJrandar, yororn, elim-minen curtumdan, ~orom, ek~ep algan erender, yorom, kolgo kabar aytlnar, ~ororn, curtka kabar aytlnar, yororn- t"~~!I'~'II! ' !1.,!r;rl 4~:: ALMAMBET'iN MUSLUMANOLUP KOK<::O'YU TERK ETMESt 51 " ;; ~ j O' .10 C9JI9K9TY-C9JII1eTy,tfOpOM, aTKa OJITYpraH KeJI6eTU, tfOpOM, KaI1blpra tfaJIblIIl K9PYH9T, tfOpOM, aJITblH tfblpaHHbIH HYP 6eTU, tfOpOM, 1565 EycYPMaHSI GaJIblIIl K9PYH9T, tfOpOM! 3JIAeH KeJIe )J(aTa6bl, tfOpOM?- A )J(OO-CbIHbIH 6uJI6eAUM, tfOpOM. )KOOJIaH KeJIe )J(aTa6bI, tfOpOM? 83YMH9H TeM9H KOHrOH aJI 3JIAep, tfOpOM, 1570 MblHaH )J(oropy KoHy"ap, tfOpOM! YJiAy KacKaTap KbiJIblI1 THru"ep, tfOpOM, KeTyH9 tfaTblp Turu"ep, tfOpOM! ATTaH )J(99 ooJIy"ap, tfOpOM, KacKaTap 6oJIYI1 Topy"ap, tfOpOM! 1575 KOJI tfeTUHe aJITbI 6up KUlliU QblrbI"ap, QOPOM, OIIlY )J(epAeH )J(99JI9TYI1 aJIblI1 KeJIU"ep, tfOpOM!' AJIMaM6eT KOMY K9PAY AeHT, KOKTY-MUHeH KUPAU AeHT KOHHOT-MUHeH QblKTbl AeHT, 1580 ytfa 6epreH ToproHAY KbIJI- )J(upeHHuH IIIaH6ap- )J(oprocyMUHeH KapMaI1 aJIblI1 KaHTbII1 KOHO 6epAu! AJITbI 6up KUlliU CaJIaM aHTTbl: 'AcaJIaYAaH CaJIay MaJIMKHM!', AeAH. 1585 '3JIUKeMe CaJIaMr, AeAU AJIMaM6eT. ')KOJIOOtfy 6oJIco", )J(OJI aHTaM, )J(OKtfy 6oJIco~, MaJI aHTaM! KaHAaH QblrblI1 KeJIeCUH?' 'KaHAYY )J(epAeH KeJIeMUH, 1590 KaHra Ke6uM aHTaMbIH: 6eKTYY )J(epAeH KeJIeMHH, 6eKKe Ke6HM aHTaMbIH.. 3MU aJITbl KHIIIH aHTTbl: 'KaHAYY )J(epAeH KeJICe"HC, 1595 KaHra C93Y~ aHTca~bIC: 6eKTY )J(epAeH KeJICe~UC, 6eKKe Ke6u~ ai1Tca~blcKaHblM MaHac THrUHAeH, 6eHtfapaCbl 6HC aK-nbIC! 1600 Kap'aJIaMaH CHC KHIIIU: aTTYY 6apraH aHy'eMec.' tIblJI6bIpblHaH KapMaAbl. Ka6blJIaH TyyraH AJIMaM6eT 6YJIKyn aJIAbl tfblJI6blPAbl, 1605 )J(YJIKyn aJIAbl THCKHHAU, )J(aKIIIbIHblH )J(araCblHaH 6acTblpbln, )J(aMaHAbl TenceTun solokotii-solpotti, ~orom, atka olturgan k6lbeti, ~orom, Kaplrga ~all§ kortinot, ~orom, altm ~lraynm our b6ti, ~orom, Busurmanya ~alI§ kortinot, ~orom! Eldey k6le catabl, ~orom?- A COO-Slmn bilbedim, ~orom. Coolay k6le catabl, ~orom? Oztimnon tomon kongon al 6lder, ~orom, mman cogoru konuiiar, ~orom! Uydti kaskatar kllIp tigiiier, ~orom, kottino ~atlr tigiiier, ~orom! Attan coo boluiiar, ~orom, kaskatar bolup toruiiar, ~orom! Kol ~6tine altl biT ki§i ~lgliiar, ~orom, o§u c6rden coolottip allp k6liiier, ~orom!' Almambet koldu kordti d6yt, koktu-minen kirdi d6yt koynot-minen ~lktl d6yt, u~a bergen torgoydu KiI-cir6nnin §aybar-corgosuminen karmap allp kaytlp kayo b6rdi! Altl bir ki§i salam ayttl: 'Asalaudan salau malmkim!', d6di. 'Elikeme salam!', d6di Almamb6t. 'Coloo~u bolsoii, cot aytam, cok~u bolsoii, mal aytam! Kaydan ~lglp k6Iesin?' 'Kanduu c6rden k6lemin, kanga k6bim aytamm: b6kttiti c6rden k6lemin, b6kke k6bim aytamm.' Emi altl ki§i ayttl: 'Kanduu c6rden k6lseiiis, kanga soztiii aytsaiils: bektti c6rden k6lseiiis, b6kke k6biii aytsaiilskamm Manas tigindey, bey~arasl his ak-pIs! Kar'alaman sis ki§i: attuu bargan an~'6mes.' C;llblnnan karmadl. Kabllan tuugan Almamb6t bulkup aldl ~llblrdl, culkup aldl tiskindi, cak§lnln cagaslnan bastlnp, camandl t6psetip . aglr temkinli adlmlarla, yigitlerim, bir atll yakla§lyor, yigitlerim, goriinii§ii katire benziyor, yigitlerim, fakat yiiziiniin §ulesi, yigitlerim, bir miisIiimana benziyor, yigitlerim! Buraya dogru geliyor, yigitlerim! Dii§mana benzetemedim, yigitlerim. Dii§manca niyetle mi gelmekte, yigitlerim? A§aglya konup yerle§mi§ biitiin halk, yigitlerim, benden yukan yerle§in, yigitlerim, evleri slra slra dikin, yigitlerim, arkasma~adlrlan kurdurun, yigitlerim! Atlardan inin, yigitlerim, bir sira durun, yigitlerim! Altl ki§i ordunun online ge~sin, yigitlerim, onu buraya allp getirin, yigitlerim!" Almambet askerleri gordi.i, dar g~ide atml siirdi.i, dik patikaya tlrmandl. Bir ~aYlr ku§u u~arken Kll-ciren rahvan ko§arken ku§u tutup yine sallverdi. Altl ki§i selam verdi. "Selamunaleykiim!" dedi. "Aleykiimselam!" dedi Almambet. "Yolcu isen yol gostereyim, hayvamnl kaybettiysen yerini soyleyeyim, nereden geliyorsun sen?" "Han yurdundan geliyofum. hen han ile gori.i§i.iri.im. Bey yurdundan geliyorum, hen bey ile gori.i§i.irtim." Altl ki~i cevap verdi: "Han yurdundan geliyorsamz han ile gorii§i.irsi.ini.iz. Bey yurdundan geliyorsamz bey ile gori.i§iirsi.intiz. Hammlz Manas orad a d!UruYI)r, bizonun ancak u~agIYlz, siz de ancak tebaslnlz, yamna atla gidilmez." Atl dizgininden tuttular, Kaplan dogan Almambet, tutup ~ekti dizgini, ~ekip aldl dizgini, iyi atlarl yanlndan bastlrul, kotiileri teptirdi '52 MANAS DESTANI KeTe-6apa )J(aTblp. 'MMaM6eT-MJfHeH MaHac eKee 1610 KaHTbIII )J(Yc Kepywep 3KeH?' KOJI ~e~Jf. AK-'IaTbIp~bII\ 3WJfmHJfH aJIAbIHa MMaM6eT )J(eTJfII 6ap~'3J1e. )J(aTbIK TJfJl~yy A)J(bI6aH 3WHKKe 'Iblra KaJIAbl ~eHT: 1615 'Acanay~aH canay ManJfHKJfM!' '3nHKeMe canaM" ~e~H ~eHT. A)J(b16aH ryPYII aHTa'~bI: ')J(OJlOO'Ihl nOJICOf{. )KOJI aHTaM, '. cO' "\ 6onco " ,,", ." Mac. aHTo'",' 1620 KaHAaH 'IblrblII KeJiecHH?' AH~a MMaM6eT aHTrbII\: 'MeH )J(OK'IY 3Mec, )J(OJIOO'Ibl )J(o~y cypan KeneMHH. KaMYY )J(ep~eH KeJleMJfH, 1625 KaHbll\a ce3YM aHTaMbIH: 6eKTyY )J(ep~eH KeJleMJfH, 6eml\e ce3YM aHTaMbIH" A)J(b16aH aH~a aHTrbI ~eHT: 'KaMYY )J(ep~eH KeJlCeI\HC, 1630 KaHra ce3Yl\ aHTcal\bIc: 6eKTy )J(ep~eH KenCeI\HC, ooKKe C83YI\ aHTCal\blcKap'anaMaH 6HC aK-IIbIC, KaHblM MaHac THrHMeH: 1635 6eH'IapaCbl 6HC aK-nbIC, 6erHM MaHac THrJfMeH!' ATblHblH 6awbIH 6yp~y ~eHT, aCblJl ryyraH MMaM6eT owY )J(ep~e TYP~Y ~eHT. 1640 KbIJl- )KHpeHHHH 'IblJl6blpblH KapMaII TYPYII aHTrbl ~eHT: 'Ky~aH KbIJlAbI, apraM )J(OK, Ky~peT KbI~bl, 'IapaM )J(OK!' KbIJl-)J(JfpeHHJfH 'IbIJl6bIpbIH 1645 bIprblTblII )J(H6ep~H, aTraH TYWTY AJlMaM6eT. )J(aTbIK TJfJlAYY A)J(bI6aH 3~HJlHII 3WHK aWTbI ~eHT. ApbIWbI~ Y3YH AJlMaM6eT 1650 3~KeHHn KHpHn Ke~H AeHT: 'AcanaYAaH acanay ManJfHKHM! KaH MaHac, 6aTb!p, aMaM6bl?' '3J1JfKJfM canaM!' AeAJf AeHT. 3HAH MaHac aHTrbl AeHT: 1655 'bY )J(arbIH~aH )J(OJlOOQbl CeJleKeTTy~-ceJlIIeTrY~ aTK'OJlrypraH Ken6eTH~ KaIIblpra 'IanblW KepYHeT, kete-bara CalIf. 'Almambet-minen Manas okoo kantIp ciis korU§er ekeD?' kol dedi. Ak-~atlrdlfi e§iginin aldlna Almambet cetip bard' ele. CatIk tildiiii Aclbay e§ikke ~lga kaldl deyt: 'Asalaudan salau maliykim!' 'Elikemesalam!' dedi deyt. Aclbay lump ayta'dl: 'COIOO~1 bolsofi, col aytam, cok~u bolsofi, mal aytam! Kaydan ~lglp kelesin?' Anda Almambet ayttlfi: 'Men cok~u emes, colo~1 coldu surap kelemin. Kanduu cerden kelemin, kamila soziim aytamm: bektuu cerden kelemin, begifie soziim aytamm!' Aclbay anda ayttl deyt: 'Kanduu cerden kelsefiis, kanga soziifi aytsafils: bektii cerden kelsefiis, bekke soziifi aytsafilskar'alaman bis ak-pIS, kamm Manas tigindey: bey~arasl bis ak-pIS, begim Manas tigindey!' Atmm ba§m burdu deyt, asll tuugan Almambet o§u cerde turdu deyt. Kil-cirennin ~llblrm karmap lump ayttI deyt: 'Kuday klldl, argam cok, Kiidrot kIldl, ~aram cok!' Kil-cirennin ~Ilblrm Irgltlp ciberdi, attan tii§tii Almambet. CatIk tildiiii Aclbay efiilip e§ik a§tl deyt. Arl§lfi uzun Almambet efikeyip kirip keldi deyt: 'Asalaudan asalau maIiykim! Kan Manas, batlr, amambl?' 'Elikim salam!' dedi deyt. Endi Manas ayttl deyt: 'Bu cagmdan coloo~1 solokottiifi-sol pottiifi atk'olturgan kelbetifi Kaplrga ~all§ korunot, ileri geri ko§turdu. Almambet ile Manas, bu ikisi, nasII yiiz yiize gorii§ecek diye merak oldu herkese. Ak yadInn kapIsln1n online Almambet varmI§tI. Tatil dilli AcIbay e§ige yIkIp deki ki: "Selamunaleykiim!" "Aleykiimselam!" dedi bu. AcIbay dedi ki: "Yolcu isen yol diyeyim, kaYIp bir §ey anyorsan hayvanlanm gostereyim! Nereden ylkmI§ geliyorsun?" 0 zaman Almambet dedin ki: "Ben bir §ey aramlyorum, yolcuyum, yolu sormaya geliyorum. Han yurdundan geliyorum, soziimii hamna soyleyecegim. Bey yurdundan geliyorum, soziimii beyine diyecegim!" AcIbay 0 zaman dedi ki: "Han yurdundan geliyorsamz soziiniizii hana soyleyin. Bey yurdundan geliyorsamz soziiniizii beye deyin. Biz onun emrindeyiz, hammIz Manas orada duruyor, biz onun hizmetkarIYll, beyimiz Manas orad a dluruyor!" Atlnln ba§lnl yevirdi, asil dogan Almambet geldi bu yerde durdu. KII-ciren'in dizginini sImsIkI tutup dedi ki: "Tann istedi, ne yapallm! Kudret istedi, yarem yok!" KII-ciren'in dizginini bIrakIp attan atladl, yere indi Almambet. Tatil dilli AcIbay da egilip kapIYI aytI. Ar§tan uzun Almambet egilip yadIra girdi: "Selamunaleykiim" dedi, "Manas Han bahadlr, nasIlsIn?" Dostya selamlm ailP Manas ona §oyle dedi: "Bu tarafa ey yolcu sen agIr, temkinli gelirken at iistiinde duran govden bana bir katir gibi gelmi§ti, ALMAMBET'tN MUSLUMAN OLUP KOK<::O'YU TERK ETMESi 53 ,e. m! anTblH qblpai1 HYP 6eTH~ altm ~Iray nUT betifi altm yiiziiniin §ulesi 1660 EycYPMaHra qanblill KepYHeT- Busurrnanga ~all§ koriinot- tamamen miisliimandl. aTa~HblH aTbl KHM 6onoT, atafimn atl kim bolot, Babanlzm adl nedir? 3He~HHH aTbl KHM 6onoT?' enefinin all kim bolot?' Anamzm adl nedir?" ACbln TyyraH AnMaM6eT AsIi tuugan Almambet Asil dogan Almambet MaHaCTbI TapTbill Koi1AY Aei1T: Manastl tartlp koydu deyt: Manasi sarsarak dedi ki: 1665 'KYAai1 KHnAbI~, apraM )KOK, MaHac, 'Kuday kildlfi, argam cok, Manas, "Tann istedi, ne yapalJm, Manas, KYApeT KblnAbI~, qapaM )KOK, MaHac! Kiidrot kIldlfi, ~aram cok, Manas! Kudret istedi, ~arem yak, Manas! YKT~6'3ne YKMYIllTy, MaHac, Uktufib'ele ukmu§tu, Manas, Duydun mu duydugumu, Manas? KepAy~6'3ne KepMYIllTY, MaHac? kordiifib'ele korrnii§tii, Manas? Gordiin mil gordiigiimii, Manas? MeH Tee HqHHAe Hap 3AHM, Men too i~inde nar edim, Ordunun en kuvvetlisi idim, 1670 MeH )KepHMAe CeHqe 6ap 3AHM: men cerimde sen~e bar edim: hen yurdumda senin gibi handlm. Hap HqHHAe neK 3AHM, nar i~inde lok edim, Develerin kocamam idim, MeH )KepHMAe Ken 3AHM! men cerimde kop edim! ben yurdumda biiyiik idim. AnTbl apbIIlITYY Oi1pOTTYH Altl an§tuu Oyrottun Altl Oyrot kavmi i~inden aKbIMbIHbIH 6anacbl, aklmlmn balasl, ben Hanlanmn oglu idim, 1675 TepT apbllllTYY Oi1pOTTYH tort arl§tuu Oyrottun dort Oyrot kavmi i~inden TepecYHYH 6anacbl, torosiiniin balasl, hen beylerin oglu idim, Kbln )Karanyy Oi1pOTTYH kIl cagaluu Oyrottun kIi yakalJ Oyrotlann KbIi1HbIHbIH 6anacbI, klymmn balasl, kahramammn ogluyum, anTbl aiiAap, qOK 6en6oo, altJ aydar, ~ok bel boo, altln orgiilii, sa~akll ku§akll, 1680a3bIC KaHAbIH 6anacbl- azlS kandm balasl- aziz hamn ogluyum. Kapa-KaHAbIH 6anacbl Kara-kandm balasl Ben Kara Hanin ogluyum Ka6b1naH TyyraH 6aTblPAaH kabIian tuugan batJrdan kaplan dogan kahramandan, KaH AnMaM6eT qblKTbl Aei1T! Kan Almambet ~lktJ deyt! Han Almambet ~IkmI§tJr! YKTy~6'3ne YKMYIllTY, MaHac, Uktufib'ele ukmu§tu, Manas, Duydun mu duydugumu, Manas? 1685 KepAy~6'3ne KepMYIllTY, MaHac? kordiifib'ele korrnii§tii, Manas? Gordiin mil gordiigiimii, Manas? MeH KaH AnMaM6eT e3YMYH!' Men Kan Almambet oziimiin!' Almambet Han benim i§te!" MaHac Typyn ai1TTbl: Manas turup ayttl: Manas kalkIp dedi ki: 'Kapa-KaHAbIH 6anacbl 'Kara-kandm balasl "Kara Hanin oglu eger, KaH AnMaM6eT ceH 6onco~, Kan Almambet sen bolsofi, Han Almambet sen: isen, 1690 Kene 6epH~ KonYMY!' kele rerifi kolufidu!' veT ban a oyle ise el'ini sen!" EHp KepYlllyn KanAbl Aei1T, Bir korii§up kaldl deyt, Gorii§meye ba§ladll~r. 3HAH MaHac ai1TTbl Aei1T: endi Manas ayttJ deyt: -5imdi Manas ana dedi ki: 'Kanblp-MHHeH EycypMaH 'kaplr-minen Busurman "Kafir miisliiman, Kanqan anraH KblpaHAap! kal~ap algan kIrandar! cenkte denenmi§ erlerim, 1695 3nHM-MHHeH )KypTyMAaH Elim-minen curtumdan yurdumdan, kavmimin araslndan 3Kqen anraH 3peHAep! ek~ep algan erender! se~ilmi§ er ogullan! Kapa-KaHAblH 6anac'aM Kara-kandm balas'ay Kara Hanin ogluna, KaH AnMaM6eT 6aTblpra Kan Almambet batJrga Han Almambet bahadlra, 6apbI~ Typyn canaM Kbln! banfi turup salam kll! gelin selam durun! 17 00 Ca~op aTKa Koi1ryna! Sailor atka koygula! Semaveri ate§e koyun! Kai1MaKTaH anbill Canrblna! Kaymaktan alJp salgIia! i~ine biraz kaymak koyun! KaHTTaH anbln KOIllKblna! Kanttan allp ko§kIia! Ustiine §eker de ekl~yin! MapT-yynan qai1Abl KaMHaTbin Mart-uulap ~aydI kaynatlp Giizel biT ~ay yaplP AnMaM6eTKe 6eprHne! Almamretke rergile! Almambet'e sunun! 1705 Haap anCblH OOCbIHa, Naar algIn OOSlna, Slcak, slcak agzma koysun, qblPblM anCblH KecYHe!' ~mm algIn kosiino!' biT par~aclk uykuya dalsln!" ACbln TyyraH AnMaM6eT AsIi tuugan Almambet 0 vakit asil Almambet qblPbIM anAbl KecYHe, ~mm aldl kosuno, biT par~aclk gev§edi, Haap anAbl 0O3b1Ha. naar aid I oozma. slcak ~aYI agzlna aldl. 17103HAH MaHac MblHbl ai1TTbl: Endi Manas mInI ayttJ: SanTa Manas §oyle dedi; 'epKeqy 6Hi1K, 333PH 6ac, 'brko~ii biyk, zeeri bas, "Horgiicii yiiksek, Slrtl al~ak, eKTeM TyyraH AK-Kyna, oktom tuugan Ak-kula, soylu Ak-kulaml getirin, MANAS DEST ANI AK-KynaHbl 6aw Kblnbm aHbl~ apKbl )J(arblHa 1715 Cap'anaHbl Kblnbl~ap! AHbl~ apKJ1 )J(arblHa TaH-6yypynAY Kblnbl~ap! AK-KynaHbl 6aw Kblnbln TorycTY TapTbln eTKepcYH! 1720 Eapa-TblraH 3nH~e, 6aTa-TblraH TOOHa aHTa KenCHH AnMaM6eT, MHHe KenCHH 6YYAaHAbl! MeHH~ AK-onnoryM anrblna, 1725 AnMaM6eTTH~ YCTYHe anbm )J(a6a KoMryna! KHHe KenCHH OnnoKTy, KaparaM HaM3a, KaK 3y~ry KapMaM KenCJ1H KonYHa! 1730 AnawTaH TyWK9H 60noQy KOC qerenJ1 60c KJ1Ce qanblHa KenCJ1H 6enJ1He! Kapa 6010 KHW TennJ1K 6awblHa anbln KoMryna! 1735 KHMe KenCJ1H AnMaM6eT! Eapa-TblraH 3nHHe, 6aTa-TbiraH TOOHa aMTa KenCJ1H AnMaM6e-r! 8Kq9CY Kapblw K9K )J(eKe 1740 KHMe KenCHH 6yrYHa!' AMTKaHblHAaM KblnAbl AeMT. AMTKaHblHAaM KblnraHAa, ACbln TYyraH AnMaM6eT 6epreHJ1H anMaM aMTI'bl AeMT: 1745 'Cap'anaMbl MHlleMH, AK-Kyna~ TypCYH 93YMG- 60nco 60ncYH!' AeJ:lH AeMT. MaHac 6aTbip aHTTbl AeMT: 'CepeK, CblpraK, 3KH yyn, LIOpOM, 1750 aHnaHaMH KYAaMra, QOPOM, apna-MHHeH nYYAaMra, 'lOpOM, "EepeMHH!" AerHH Konyra, 'lOpOM, 6eneH Kblnbln )J(onYHa, QOPOM, Kapa-KaHAbll-l 6anacbl 1755 Ka6blnaH Tyyrall AnMaM6eT 6awblII Toryc Kblnbl~ap! AT Qa6blW 6J1p Tywypyn CaJlbl~ap! AK-caKaJlbl~, aT llblrap! KJ1llYY QOPO, TOH Qblrap! 1760 Kapa-KallAblll 6aJlaCbl Kall AnMaM6eT 6y 60nco, 6J1p KYTTYKTan TywyprYH, '10pOM!' AiiiTKallblllAaM KblnAbl AeHT: 'KeK TeKeHH TOO 'reKeAeM KoprYTKall, 'lOpOM, Ak-kulanl ba~ kllip amn arkl cagma Sar'alam kIllnar! Amn arki caglna Tay-buuruldu kIllnar! Ak-kulam ba~ klllp togustu tartlp otkorsiin! Bara-tlgan eline, bata-tlgan toona ayta kelsin Almambet, mine kelsin buudandl! Menin Ak-olpogum alglla, Almambettin iistiino allp caba koygula! kiye kelsin Olpoktu, karagay nayza, kak ziingii karmay kelsin koluna! Ala~tan tii~kon bolo~u kos ~egeli bas kise ~alma kelsin reline! Kara boyu ki~ telpek ba~lna allp koygula! Kiye kelsin Almambet! Bara-tlgan eline, bata-tlgan toona ayta kelsin Almambet! 6k~osii kan~ kok ceke kiye kelsin butuna!' Aytkamnday klldl deyt. Aytkanlnday kllganda, Asil tuugan Almambet bergenin almay ayttl deyt: 'Sar'alandl mineyn, Ak-kulan tursun oziindobalsa bolsun!' dedi deyt. Manas batlr ayttl deyt: 'Serek, Sirgak, eki uul, ~orom, aylanayn Kudayga, ~orom, arpa-minen puudayga, ~orom, "Beremin!" degen koluga, ~orom, belen klilp coluna, ~orom, Kara-kandln balasl kabllan tuugan Almambet ba~ln togus kliinar! At ~abl~ bir tii~iiriip sallfiar! Ak-sakalln, at ~Igar! Ki~liii ~oro, ton ~Igar! Kara-kandln balasl Kan Almambet bu balsa, bir kuttuktap tli~iirglin, ~orom t' Aytkamnday klldl deyt: 'Kok tekeni too tekedey korgutkan, ~orom, Ak-kula b~l c;:eksin, ondan sonra arkasmdan ban a Sarl-ala'YI getirin! Ondan sonra dizgininden tutup getirin Tay-buurul'u, b~ta Ak-kula olmak tizere dokuz iyi at getirin! Her gittigi memlekete, her gittigi dagllk yere, Almambet'i haber versin, Almambet ata binsin! Zlrhlml da getirin Almambet'in arkaslna giydirin bu zlrhlml, Almambet bu zlrhlml giysin, tahta kabzall bu mlzraglml isterse eline alsm! yok uzaktan getirdigim perc;:inli, boz renk kesemi, alsm beline taksln! Siyah samur kalpaglml getir ba~lna koyallm, giysin Almambet kalpagl! Her gittigi memlekete, her bir ge<;tigi daga, Almambet soylesin bunu! Uzun okc;:eli c;:izmelerimi ayaklannagiysin!" Soylenileni yaptllar, hanm soztinti tuttular. Asil dogan Almambet hediyeleri almadl dedi ki: "San-ala'na binerim ben Ak-kula atln sende kalsln, bu bana elverir!" dedi. Er Manas dedi ki: "Serek, Slrgak, ey iki yigidim, Tann ~ahit olsun, yigitlerim , arpa ire bugdaYI, yigitlerin~ , veri rim deyip eline, yigitlerim, yolluk verecegim yigitlerim, Kara Han'm ogluna, kaplan dogan Almambet'e dokuz atl getirin! Bir at yan~l yapln! Ak sakaillya at C;:lkacak! En ktic;:tik yigide elbise C;:lkacak! Kara Han'ln oglu Han Almambet geldiyse kutlayallm ko~u ile, yigitlerim! Soyleneni hep yaptllar: "Kok-teke'yi, dag tekesiymli~ gibi korkutan, yigitlerim , :I 55 ~: ~ ,. ,~,;IIi; ctk 'rim! 1765 areKe~e )J(aKbln-6atirn atekeiie Caklp-bayga babam CakJp-bay'a atiTbl~ap, qOPOM! aytliiar, ~orom! s6yleyin, yigitlerim , AJlaAaH 6atiTan coticy" Ae, qOPOM! Aladan bay tal soysun de, ~orom! bir alaca kJslrak kestirsin, yigitlerim arnblprbl )Kyp-rYfl )KHtiCbIH Ae, qOPOM! a~lrgl(?) curtun ciysm de, ~orom! biitiin halkl toplasln, yigitlerim! KeMeKeHH~ 6amblHa, qOPOM, Kemekeniii ba~lna, ~orom, Kemeke'nin ba~lna, yigitlerim, KblpK KepMeHH KaKCblH Ae, kJrk kermeni kaksln de, kJrk tane kazlk ~aktlrsm, deyin, qOPOM! ~orom! yigitlerim , 1770 KblpK aTKa 6etira KIrk atka beyga kirk ata 6diil THKCHH Ae, qOPOM! tiksin de, ~orom! versin, deyin, yigitlerim , GillY )KepAeH aT qa6aM, qOPOM, O~u cerden at ~abam, ~orom, buradan ata binerek ben, yigitlerim , ytire )KeTKeHqe aT qa6aM, 'OpOM! iiyg6 cetken~e at ~abam, ~orom! eve kadar ko~acaglm, yigitlerim , AJIMaM6erreti 6aTblpra, qOPOM, Almambettey batlrga, ~orom, bahadlr Almambet'e, yigitlerim , )Ka~bIAaH CHtiM KblJICblH Ae, qOPOM, caiildan siym kllsm de, ~orom, hediyeler hazlrlasm, yigitlerim , 1775 aCTblHaH yrypJIan qblrbln astman uturlap ~Iglp ikramlarla kar~llasln, boyle KeJICHH Ae, qOPOM!' kelsin de, ~orom!' s6yleyin, yigitlerim !" 3KH qOPO )KYPAY ~etiT, Eki ~oro ciirdii deyt, Iki yigit ata binip, )J(aKbln-6atira )KenH AetiT. Caklp-bayga cetti deyt. Caklp-bayin evine gitti. 'AcanaYAaH acanay MantiHKHM, aTa!' 'Asalaudan asalau maliykim, ata!' "Selamunaleykiim, baba!" '33JIHKHMe canay MaJIHtiKHM, 60TOM!' 'Eelikime salau maliykim, botom !'"Aleykiimselam, evlat!" 1780 '3preH-MHHeH KeJIHnnHc, aTa, 'Erten-minen kelippis, ata, "Erkenden yola ~Iktlk biz, ata, aTKa MHHHn )KeJIHnnHc, aTa. atka minip celippis, ata. atlarl slkl siirdiik, ata. KaH °PAYHAa 33eH6H, aTa, Kan ordunda ezenbi, ata, Han tahtlnda rahat ml, ata, KanK AarblAa rnyryp6y, aTa?' kalk daglda ~iigiirbii, ata?' halk ~iikiir i~inde mi, ata?" 'KaH °PAYHAa 33eH AHP, 60TOM, 'Kan ordunda ezen dir, botom, "Han tahtlnda rahat, ogullarlm, 1785KaJIK AarblAa myryp AYP, 60TOM!' kalk daglda~iigiirdiir, botom!' halk da ~iikiir i~inde, ogullarrm!" 'A CytiYHqy-CytiYHqy~, aTa! 'A siiyiin~ii-siiyiin~iiii, ata! "Ben haberci geldim, ata! Kapa-KaHAblH 6anacbl, aTa, Kara-kandrn balasl, ata, Kara Hanin oglu, ata, Ka6b1JIaH TyyraH AJIMaM6eT, aTa, Kabllan tuugan Almambet, ata, kaplan dogu~lu Almambet, ata, Kaqbln 6Hp KeJIAH KomYMa, aTa! ka~lp bir keldi ko~uma, ata! yurdumuza ka~lp geldi, ata! 1790 Kapa KOJIAYY, KeK 6Hnyy, aTa, Kara kolduu, k6k bittiiii, ata, Kara elli, mavi bitli, ata, KaH MMaM6eT KeJIreH, aTa! Kan Almambet kelgen, ata! Han Almambet geJdi, ata! TepeM MaHac )KH6epAH, aTa, T6r6m Manas ciberdi, ata, Beni Er Manas gonderdi, ~Ita, "AJIa,.aH 6atiTan COtiCYH!" AetiT, aTa, "Aladan bay tal soysun!" deyt, ata, bir alaca klsrak kessin dedi. at,t. "Amblprbl )Kypny )KHtiCbIH!" AetiT aTa, "A~lrgl curttu ciysrn!" deyt, ata, halkl da toplasln dedi, ata, 179 5 "KeMereHH~ 6amblHa, aTa, "kemegenin ba~lna, ata, Kemege'nin ba~lna, ata, KblpK KepMeHH KepcHfI!" AetiT, aTa, kirk kermeni kersin!" deyt, ata, kirk kazlk ~aktlrsln dedi, ata. "KblpK aTKa 6etire THKCHfI!" AetiT, aTa, "kirk atka beyge tiksin!" deyt, ata, kIrk ata 6diil versin dedi, ,!t,l, "DillY )Kep~eH aT qa6aM!" AetiT, aTaM!' "o~u cerden at ~abam!" deyt, atam!' orad an buraya atla ko~acak, at,!!" )J(aKbln-6ati MblHbl atiTaT: Caklp-bay mini aytat: Caklp-bay da dedi ki: 1800 'ATaH 6HP TyyraH )Kep Kat1Aa, 60TOM, 'Atan bir tuugan cer kayda, botom, "Babamn dogdugu yer neresi y~lvrum, 3He~ 6HP TyyraH eneii bir tuugan ananln dogdugu yer neresi. y,lvrum? )Kep KatiAa,6oTOM? cer kayda,botom? KHHAHK 6HP KecKeH Kindik bir kesken G6beginin kesildigi )KepKatiAa, 60TOM, cerkayda, botom, yer neresi, y~lvrum'! KHpH~H 6Hp )KyyraH kiriiidi bir cuugan ilk Ylkandlgrn )Kep Kati~a, 60TOM?' cer kayda, botom?' yer neresi, oglum? AHAa 3KH yYJI atiTaT: Anda eki uul aytat: iki oglan dediler ki: 1805 'KHHAHK KeCKeH )KepJIepAI1, aTaM, 'Kindik kesken cerlerdi, atam, "G6begimizin kesildigi yeri, ata, KHPAI1 )KyyraH )KepJIepAH, aTaM, kirdi cuugan cerlerdi, atam, kirimizin Ylkandlgl yeri, at,t, MeH 611JI6atiMHH' AetiAH AeiiT. men bilbaymin' deydi deyt. biz bilmiyoruz." 'KHHAHK KeCKeH )KepJIepH~, 60TOM, 'Kindik kesken cerleriii, botom, "G6beginin kesildigi yer, y~lvrum, KHpl1~H )KyyraH )Kepnep"1'(, 60TOM, kiriiidi cuugan cerieriii, botom, kirinin de Ylkandlgl yer, yavrum. 1810 Ke6ec 6HP TOOAbl~ 6epH )Karbl, 60TOM, Kebes bir toodlii beri cagl, botom, Kebes daglnln beri y~rnl, y~lvrllm. lerim 56 MANAS DESTANI Ke~HpCHn )KaTKaH K~~ 3prulllruH kefiirsip catkan kefi Erti§tin her geni§leyen geni§ irti§ 6alll 3ne,6oTOM. ba§ ele, botom. nehrinin ba§l, yavrum, AnMaM6eTm~ brCKapblHa Almambettifi Iskanna Almambet'in donduran bakl§larlna qblAa6aii, 60TOM, ~Idabay, botom, dayanamaYlp, yavrum, Keqyn 6Hp )Kypyn ko~iip bir ciiriip 0 yerlerden g<;:ii edem- kendimi Allah sanml§tlm. KYAaH 6eneK ryp6aU6b1?' Kuday bolok turbaybl?' Allah her §eyin iistiinde degil mi?" KYAaU Aa 36ec 6y MaHac, Kuday da ebes bu Manas, Er Manas Allah degildi, elbet. KYAaUAbI anAbl oocYHa. Kudaydl aldl oosuna. yalvanp Allahi Ct'aglrdl. 290 "'Ko)((o, Ko)((o!" AereHAeH "'Koco, Koco!" degenden ""Ey Allahlm, Allahlm!" demekten KYAaH MeH-Ae Aeqy 3AeM- Kuday men-de d<><;:ii edem- kendimi Allah sanml§tJm, A KYAaHblM, a KO)((OM, A KudaYlm, a Kocom. Allahlm, biiyiik Allahlm, aMaHaTKa ca6blp KOH! amanatka sablr koy! emanet carnma sablr ver! AHrblp )((aaK, Kapa TJfn, Aygu caak, kara til, Aygu yanaklt kara dilli, 295 aHKblpraHbl )((On6opcTOH aykugarn colborstoy kaplan gibi oogiiren A)((bl6aU ~e. KaHreHH? Aclbay de, kanteyn? Aclbay, soyle ne yapaYlm? KaqblpraHbl Ka6naH.QaH Kac;:ugarn kablanday Yagmacl bir slrtlan gibi AnMaM6eT Te, KaHTeUH? Almambet te, kanteyn? Almambet, soyle ne yapaYlm? Kapa~rbI~a Ka6blp-Ky6yp )((yrypreH Karafiglda kabu-kubur ciigiirgon Kara gecede ko§arken 300 KapcaKTblH JfCJfH )((a~bm6ac karsaktJn isin cafillbas bozku tilkisinin izini kaCt'umayan KaMaH, )J(oUnyp, 3KJf yyn! Kaman, Coypur. eki uul! Kaman, Coypur, bu iki ogul, TYH.Qe TYnKYHYH JfCJfH )((a~bln6aH Tiindo tiilkiiniin isin cafillbay gece tilki izini §a§madan bulan TYPCYH, TaHnaK, 3KJf yyn! Tiirsiin. Taylak, eki uul! Tiirsiin, Taylak, iki ogul! 3nJfM, CeHT, 3KJf yyn! Elim, Seyt, eki uul! Elim, Seyit, bu iki ogul! 305 Kyn~YP~YH yyny Qan6aHblM. Kiildiirdiin uulu ~albaYlm, Kiildiir'iin oglu ~albaYlm, Qan6aHra )((aHallla )((ypreH Ean6aHb1M! ~albayga cana§a ciirgon BalbaYlm! ~albayin arkada§l BalbaYlm. KeK CepeK-MJfHeH CblprarblM! Kok Serek-minen Slrgaglm! Kok Serek ile sen Sugak, AnTblMbIllI anTbl Man ~OCYM, AltJml§ altJ mal dosum, altml§ altJ mal dostum, Man ~OCYM~YH JfqUHAe mal dosumdun iCt'inde mal dostlanmm iCt'inde 310 KblSIMaTrblK Kapa-ToKo I )((aH ~OCYM! klyamattJk Kara~toko can dosum! klyamete dek Kara-toko can dostum. MANAS 'IN EVLENMESt, OLUMU VE YENtDEN DtRtLt~t 65 bo~alttl. n lanas? Manas? las!' i"il,&, 'c ~ i ,~ ¥ mi?" mekten ~ n? K9KTYH XepecM~6M 6y MaHaCKa KblCblMbl?' Beresinbi bu Manaska klslndl?' verir misin Manas'a kIZl?" 840 TeMMp-KaH TYPyn MblHa aHTTbl: Temir-kan turup mma ayttl: Temir Han kalktl dedi ki: 'A )KaKbm-KaH, TapblH6a! 'A Caklp-kan, tarmba! "Caklp Han sakln darllma! CeHMH 6aJIa~ 6y MaHac Senin balan bu Manas Senin oglun bu Manas Ky~acbl-MMHeH KYYIlIa 6epe-r ~e6eH6M? kudasl-minen kuu~a beret debeybi? sagdlclyla vuru~uyor, oyle degil mi? )SadOCY-MMHeH ~oonaIlIa 6epe-r ~e6eH6H? Dosu-minen dool~a beret debeybi?Dostuyla dovii~iiyor, oyle degil mi? 845 Kapbl~aIlI-MMHeH KapMaIlIa Kannd~-minen karm~a Karde~iyle dal~lyor, 6epel" ~e6eH6M? beret debeybi? oyle degil mi? CeHJ1H 6aJIa~ 6y MaHac Senin balan bu Manas Senin oglun bu Manas Ken )Kopryqy ~e6eH6J1? kop cortu~u debey\li? orada burada siirtiiyor, oyle degil mi? AK-KynaHblH KYHpyryH 6yyaT ~eUT, Ak-kulamn kuyrugun buuat deyt, Atmm kuyrugunu baglaYlp TerepeK )KblnKbl KOH60H KyyaT ~eHT. togorok cllkl koyboy kuuat deyt. hep allan toparlaYlp allyor. 850 AnblnTap-MJ1HeH aJIblIlIbln, Allptar-minen all~lp, Alpler ile ~arpl~lyor, 6aTblpnap-MJ1HeH caHblIlIbln, batlrlar-minen saYI~lp, bahadlrlarla sav~lyor, KeKyp9K-MJ1HeH 3pJ1HJ1qJ1 kokiirok-minen erini~i gogiis gererek KenreH AK-KYna kelgen Ak-kula ko~an Ak-kula'YI KeMeHeH OKKO )KaKTblpbm, koldonon okko ~aktlnp, ~apraz gelen okJardan ka~lnyor, )KaKaCbl aJITblH aK Ky6e cakaSI altm ak kiibo yakasl altm ak zlrhlnl 855 )KaKaJIaIlIbm )Koora )KblpTTblpbm, cakal~lp cooga clrttlnp, bogazl~lp dii~mana Ylrttlnyor. 6ypeHYH aJIbmTaH enyn KaJI6aU6bl? biironiin allptan oIiip kalbaybl? Bir alp elinde olmez mi o? MeHMH )Ka~blC KblCblM KaHblKeH Menin canis klslm Kamkey Biricik klzlm Kamkey 6J1p TYH~YKTeH KYH KepreH, bir tiindiikton kiln korgon, yalmz bacadan giin gordii, 6J1p TYTYKTeH cyy J1qKeH, bir tiitiikton suu i~ken, suyu yalmz evde i~ti. 860 )KOprO~OH TaMan 60c MMHreH, corgodon taldap bos mingen, Se~ilmi~ atlara bindi, apaKTaH TaMan 6aJI J1QKeH, araktan taldap bal i~ken, Uzaktan gel me bal yedi, )Ken6ereH )Kenre QblKnaraH, celbegey celge ~lkpagan, ince elbise ile riizgara ~Ikmadl. )Ken CaJIKblHblH Kep6ereH, cel salklmn korbogon, Soguk nedir hi~ bilmedi, TY~e 3I1IJ1KKe QblKnaraH, tiindo e~ikke ~lkpagan, hi~ gece kaplya ~lkmadl. 865 TYHereH aIlITbl J1QnereH, tiinogon a~tI i~pegen, Diinden kalma yemek yemedi. )Ka~bIC KblCblM KaHblKeH canis klslm Kamkey Biricik klzlm Kanlkey Kapa KJ1HMn KaJI6aH6bl? kara kiyip kalbaybl? karalar giyip kalmaz ml? )KOpryQYCYH KOMYPCYH!- Cortu~usun koydursun!- Yurt gezmekten vazge~sin, AHaH KblCblMAbl 6epeMHH. Anan klslmdl beremin. klzlml ona vereyim. 870 ATblwKaHblH KOMYPCYH! AtI~kamn koydursun! Ok atmaktan vazge~sin, tIa6blIlIKaHblH KOU~YPCYH! ~abl~kamn koydursun! ~arpl~maktan vazge~sin, CaHblwKaHblH KOH~YPCYH!- SaYI~kamn koydursun!- bll;:aklamadan vazge~sin, AHaH KblCblMAbl 6epeMHH! Anan klSlmdl beremin! klzlml ona vereyim. ATblIlIKaHblH KOH60co, AtI~kamn koyboso, Ok atmaktan vazge~mese, Qa6blIlIKaHblH KOH60co, ~abl~kamn koyboso, oldiirmekten vazge~mese, caHblIlIKaHblH KOH60co, saYI~kamn koyboso, saplamaktan vazge~mese, TynTY KblCblM 6ep6eHMHH!' tiiptii klslm berbeymin!' klZlml asia vermem!" AnaQbIKT'i\H )KaKbffi-KaH, Ala~lktay Caklp-kan, Yurt gibi koca Caklp Han Ana-TOO~aH )KaKbm-KaH, Ala-tooday Caklp-kan, Ala-dag gibi yiice Caklp Han, )l(aKbm-KaH ypneMY AeHT Caklp-kan iirpOydti deyt Caklp Han ofkelenmi~ti, aQyy )KaMaH KeMJ1 ~eHT: ~uu calnan keldi deyt: hiddetinden ate~ sa~lp: 'TeMJ1p-KaH,Wink TeMHp-KaH, 'Temir-kan, e Temir-kan, "Temir Han, yay Temir Han, MeHJ1H Ka6aKTarbi KaKQblraH menin kabaktagl kakl;:lgan benim dag kenanndaki OOryH KeMJ1preH, bogun kemirgen, bokumu kemiren MeH MaHacKa 6ap6acaM! men Manaska barbasam! hen Manas'a varmazsam! : I>apbm Ka6ap aHTnacaM! Barlp kabar aytpasam! Varlp barer vermezsem! CacKa )Kene..., TeMHp-KaH! Saska cele..., Teinir-kan! Batakllga yiirti Temir Han! MANAS DESTANI 76 v Manas kIZIldan celek all~l, kIf cagma ~lgl~l, klykmp Manas saYl~l, surasa berbes Kamkey, a~ bilekten all~1 at kottino sall~1 olco cesirin klll~l, anda aIlfi nege cetet? Kuymaluu ctigon ka§kasmdaAk-padl§a elinen bOlok ba§kasm(da?) taldap ttiptti carganda "Ak-padl§a bat'alamm!" dep barganda, ayday ka§m kerdi-de, Orustan bolok bu curttu Ak-padl§am aa berdi-de. Calnp-cultup cayda barKIslfi maa berbes cerifi kayda bar?' Anda Temir-kan ayttl: 'Oynop aytamm, Caklp-bay, talkaktap aytamm, Caklp-bay! Ay karafigl run we: kann-minen bala arala§lp bilgen ktin we. Kannga kefie§ salayn! Balama kefie§ salayn! Agama kefie§ salayn!- Anan kaynp keleyn! Tura turgun, Caklp-kan! Bayagl kok-ala sakal Mefidi-bay buzukka tuugan kill ooe. Padl§a bere-tugan at ba§mday alnmn, koy ba§mday ktimti§tin "Koy!" dey-tugan buzugu o§'ol meni buspasa! Kefie§ip keleyn!- Tura turgun, Caklp-kan!' Kay tip butka saldl deyt, ba§1 tuuluu biylerin, karlsl sallk kandarln at ~aptmp aid I deyt, ozti tiytino ciydl deyt: 'Ke~e kelgen Ala-tooday Cakl p-bay , "Saska cele kirgin!" deyt, "Caiigls uulum Manaska Kanlkey klslii bergin!" tleyt. Kantebis cak§llar? Kok-ala sakal Mefidi-bay buzukka tuugan kul ekell. bulkulup kobo kaldl deyt: MaHac Kbl3bln~aH )l(eneK anbl4bl, Kblp )l(arblHa 4blrbl4bl, KbliiKblpbm MaHac caiibl4bl, 89 0 cypaca 6ep6ec KaHblKeii, a4 6KneKTeH anbl4bl aT KOTYHO canbl4bl on)l(o )l(eCUpUH Kblnbl4bl, aH~a anbl~ Here )l(eTeT? 895 KyiiManyy )l(yr9H KamKaCblMaAK-n~blma 3nl1HeH oonoK 6amKacbIH(J(a?) Tan~an TYnTY )l(apraMa "AK-n~blma 6aT'anaMbIH!" ~en 6apraMa, aMaii KamblH Kep~u-~e, 900 OpycTaH 6onoK 6y )l(ypTTY AK-n~blmaM aa 6ep~u-~e. )KanTbm-)I(ynryn )l(aii~a 6apKblCbl~ Maa 6ep6ec )l(epu~ KaMa 6ap?' AMa TeMup-KaH aiiTTbl: 905 'OiiHon aiiTaMblH, )KaKbm-6aii, TanKaKTan aiiTaMblH, )KaKbm-6aii! Aii Kapa~rbl TYH 3~e: KaTbIH-MI1HeH 6ana apanambm 6unreH KYH 3~e. 9 1 0 KaTblHra Ke~em canaiiH! EanaMa Ke~em canaiiH! AraMa Ke~em canaiiH!- AHaH KaiiTbm KeneiiH! Typa TyprYH, )KaKbm-KaH! 915 EaSlrbl K9K-ana caKan MeMu-6aii 6Y3YKKa ryyraH Kyn 3~e. n~blma 6epe-TyraH aT 6amblH~aii anTblHblH, Koii 6amblH~aii KYMymYH 920 "Koii!" ~eii-ryraH 6Y3yry om'on MeHU 6ycnaca! Ke~emHn KeneiiH!- Typa TyprYH, )KaKbln-KaH!' KaiiTbln 6YTKa can~bl ~eiiT, 925 6ambl Tyynyy 6HiinepuH, Kapblcbl canblK KaH~apblH aT llanTblpbln an~bl ~eiiT, 03Y yiiYHO )l(Hii~bl ~ej;iT: 'Ke4e KenreH Ana-Too~aj;i )KaKbm-6aii, 930 "CacKa )l(eJle KHprHH!" AeHT, ")Ka~rblc yYJIYM MaHacKa KaHblKeH KblCbl~ 6eprHH!" AeHT. Kam"e6HC )l(aKllIbIJlap?' KoK-aJla caKaJl MeMH-6aH 935 6Y3YKKa TyyraH KYJI3Kell, 6YJlKynYII Ko60 KaJ1L\bl )\eHT: Manas klzil bayragl allp dagm slrtIndan ~Ikacak, haykIrarak buraya saldlracak. Verrnedigin Kamkey'i ince bileginden ~ekip alacak, atmm arkasma atlp esir diye gotiirecek, 0 zaman kuvvetin ne i~e yarar? Atl siislii ko~umrudur. Ak-padl~ kavminden ba~kaslm, sogiit dall gibi yarar Ak-padl~a'mn duaslm alamaya gideli ay gibi ka§lm ~attl, Rus'tan ba~ka her milleti Ak-padl~a bana verdi diyor. Yaz gtinleri slcak eser, kIzml bana verrnemege nasll cesaretin var?" 0 zaman Temir Han da ~oyle dedi "~aka soy
2yzfloz.jpg
NE MUTLU TÜRKÜM DİYENE! ADMİN ADAYI-CO ADMİN


Hızlı Menü:


Konuyu Okuyanlar: 1 Ziyaretçi

Türkçe Çeviri:MCTR MyBB, © 2002-2016 MyBB Group.
Desing and Coding By Mustafa SEVİM