Hoşgeldin, Ziyaretçi:

Üye Ol
Yeni Tema ! Yeni temamız forumumuza hayırlı olsun.Bu konuda fikirlerinizi beyan edebilirsiniz.
Konuyu Oyla:
  • Derecelendirme: 0/5 - 0 oy
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
Yeryüzünün Şekilenmesi
#1
İnsanlar+ araştırma inceleme ve gözlemleri sayesinde Dünya’nın dış görünümnü hakkında bilgi sahibi olmuşlardır. Ancak Dünya’nın iç yapısı hakkında bilgi sahibi olmak o kadar da kolay olmamıştır. Çünkü
6.378 km derinliğinde bir kuyu açıp Yer’in merkezi+ne inmenin imkansız olduğunu herkes bilir. Bugüne kadar açılmış olan en derin kuyu Rusların açmış olduğu 10km’lik sondaj kuyusudur. Bu derinlik Dünya-
nın çekirdeğine kadar olan kısmı hakkında bilgi sahibi olmak için yeterli değildir.
Açılan kuyular Yer’in derinlikleri hakkında tam bir fikir vermedeği içim bilim adamları farklı araştırma yöntemleri geliştirdiler. Deprem dalgalarının hızını ve izlediği yolu inceleyerek Yer’in katmanları hakkında aramaları sorasında yapılan kazılar da yerin derinlikleri hakkında bazı bilgilere ulaştılar. Bu bilgiler Sonucunda Dünya’nın+ özellikleri birbirinden farklı olan katmanlardan oluştuğunu tespit ettiler.


Yer’in Katmanları
Bir şeftaliyi şekildeki kestiğimizde şeftalinin+ Dünya’nın yapısısna benzerlik gösterdiğini fark ederiz. Şeftalinin kabuğu yer kabuğuna+ yenilen kısmı mantoya+ çekirdek kısmıda Dünya’nın çekirdeğine benzetilebilir.


yer kabugu
Dünya’nın en dış katmanıdır. Katılaşmış kayaçlardan oluşur. Yer kabuğu da özellikleri birbirinden farklı iki katmandan oluşur.

Bu katman+ okyanusların tabanlarına yayılan
Lavların katılaşması sonucu oluşmuştur. Kalınlığı 4-12 km arasında değişir.


Kıtaların yer aldığı kabuktur. Bu kabuk okyanusal kabuğa göre daha kalın ve yoğunluğu azdır.

b. Manto

Yer kabuğı ile çekirdek arasındaki katmandır. Mantonun yer kabuğuna yakın kısımları daha akışkandır. Buraya astenosfer denir. Kıtalar akışkan olan bu katman üzerinde gemi gibi yüzmektedir. Burada meydana gelen yatay ve dikey doğrultudaki akımlar iç kuvvetlerin oluşumunda önemli bir etkendir.


c. Çekirdek

Yer’in merkezindeki katmandır. İç ve dış çekirdek olamak üzere ikiye ayrılır. Dış çekirdek sıvı+ iç çekirdek ise katı haldedir.Demir ve nikel gibi elementlerden oluşmuş olup yoğunluğu en fazla olan katmandır.


KITALAR
Kıtaların hareket ettiğinde kanıtlanmadığı bir dönemde bir bilim adamı+ denizden oldukça uzak bir bölgede bir deniz canlısının fosilini bulmuştu. Bu deniz hayvanlarının bir zamanlar oralarda yaşamış olduğu doğruysa dünya tarihine ilişkin mevcut teoriler yanlış demekti. Heyecanla bulduğu fosili ünlü bir jeoloğa gösterdiğinde jeoloğun tepkisis şu oldu: ‘’Ümit ederim ki+ bu gerçek değildir.’’ Jeolog+ birilerinin deniz kıyısında yaptığı bir gezintiden sonra bu foslili orada düşürdüğüne inanmayı tercih etmişti!
Kıtaların hareket ettiği bize inanılmaz gibi gelebilir Ancak hareket etmektedir ve bu hareketin hızı yılsa 1-2 santimetrekaredir.
Yer kabuğunun hareketlerini açıklamak içi+n birçeok teori ileri sürülmüştür. Bunlardan ‘’kıtaların kayma teorisi’’ 1915 yılında Alman bilim adamı Alfred Wegener (1880-1930) tarafından ortaya konulmuştur. Bu teoriye göre+ kıtalar önceleri tek bir kıta olan Pangea’yı meydana getirirken + 2. ve 3. zamanlarda parçalanarak birbirinden uzaklaşıp bugünkü günümüzün görünümünü almıştır. Pangea’nın varlığını doğrulayan kanıtlara fosillere rastlamaktayız. Aynı canlıların fosillerine binlerce kilometre uzakta bulunana kıtalar üzerinde rastlanmaktadır. Bu durum+ söz konusu kıtaların bir zamanlar bitişik olduğunu düşündürmektedir. Bu kıtalar bir araya geldiğinde bir bütününün parçaları gibi birbirini tamamlar. Dünya haritasına bakacak olursak+ kıtaların biçimlerinin tıpkı bir yapbozaun parçaları gibi birbirine uyduğunu görürürüz. Örneğin aşşağıdaki şekilde de görülen bitki fosiline nugün birbirinden çok uzakta bulunan Güney Amerika +Afrika+Hindistan+Antarktika ve Avustralya’da rastlanmasını başka nasıl izah edebilirdik? Güney Amerika ve Güney Afrika’da anı hayvana ait fosiller bulunmuştur. Kuşkusuz bu hayvanın Atlantik’i yüzerek aşmış olması düşünülemez.
Günümüzde de yer kakabuğundaki hareketlilik devam etmektedir. Peki bu olay nasıl gerçekleşmektedir? Çaydanlıktaki su alttan ısımaya başlar. Alttan ısınan su genleşir+ hafifler ve yukarı doğru hareket eder. Daha soğuk ve yoğunluğu fazla olan yukarıdaki su aşağıya doğru iner.

Çaydanlık örneğinde olduğu gibi Manto’da da yatay ve dikey doğrultuda hareketler vardır. Çekirdek tabakası daha sıcak olduğundan Manto’nun çekirdeğe yakın kısımlarında ısınma meydana gelir. Bunun sonucunda ısınsan malzemeler hafifler ve yükselir. Manto’nun yer kabuğu ile temas halinde olan kısım ise daha soğuk ve yoğun olduğundan aşağıya doğru çöker.
Dünya+ yapboz gibi birbirine tutturulmuş on büyük ve çok sayıda küçük levhadan oluşur. Kıtalar bu levhalar üzerindedir ve onlar hareket ettikçe onlar da hareket eder. Bu hareketler birbirine doğru ya da birbirinden uzaklaşması şeklinde olabilir. Mantoda ısı akımlarının neden olduğu bu hareketler sırasında
Levhalar birbirinden uzaklaşır+ birbirlerine çarpar veya birbirlerini sıyırırlar. Bu hareketlilik sonucunda Depremler ve volkanik faliyetlerim nedeni olan bu hareketliliğin levha sınırlarında olmasına şaşmamak gerekir.


JEOLOJİK ZAMANLAR
Üzerinde yaşadığımız Dünya’nın günümüz koşullarına sahip olması için yaklaşık 4.6 milyar geçmiştir. Dünya’nın oluşumunu 24 saat olan bir günle kıyaslayacak olursak karşımıza çok ilginç bir tablo ortaya çıkar. 00.00’dan 06.00’ya geldiğimizde ilk canlıları görürüz. Saat 14.00’te okyanuslarla daha karmaşık canlılar gelişir. Saat 22.00’de ilk sürüngenler+ saat 23.00’te dinozorlar ortaya çıkar ve bunlar 23.30’dan önce soyları tükenerek ortadan kalkar. İnsan ise 24.00’e bir saniye kala Dünya sahnesindeki yarini alır.






İÇ KUVVETLER

Dağ Oluşumu
(Orojonez)
Kıta Oluşumu
(Epirojenez)
Volkanizma
Deprem
(Seizma)


Denizlere kadar hareket eden buzullar+ taşıdıkları malzemeleri deniz içersinde biriktirir. Rüzgarların etkisi ile aşınan ve taşınan malzemeler deniz diplerinde biriktirilir. Akarsular tarafından aşındırılan ++++ryeller taşınarak deniz diplerinde veya jeosenklinal alanlarda bırakılır. Jeosenklinal alanlar+ milyonlarca yıl süren birikimin sonucunda giderek dolar ve kalınlığı binlerce metreye ulaşır.
Okyanıs ve deniz diplerindeki jeosenklinallerde biriken kalın tortul tabakalar+ yer kabuğunu oluşturan levhaların birbirine yaklaşması sonucu yan basınçlara uğrar. Üst üste biriken tortul tabakaların sertlik derecesi birbirinden farklı olabilir. Esnek yapılı tabakalar yan basınçlara uğradığında kıvrılırken+ sert yapılı tabakalar kırılırlar.

Kıvrımın açılıp çanak şekli alan kısmına senklinal denir. Kıvrımın yükselip kubbemsi iekli alan kısmına antiklinal denir. Kıvrılma sonucunda dağ sıraları oluşur. Alp-Himayala dağ sistemi kıvrımlı dağlara örnektir.
Sert kütleler kıvrılamadığı için kırılmaya uğrayıp yatay ve düşey doğrultuda yer değiştirirler. Bu yerde oluşan kırığa fay denir. Fay boyuna blok halinde yüksekte kalan kütleye horat adı verilir.

Dünya’mız oluşumundan beri üç büyük orojenez+ yani dağ oluşumuna sahne olmuştur. 1. jeolojik zamanda Kaldonijen dağ oluşumu sırasında İskoçya ve Norveç’teki dağlari 1. jeolojik süresince Appalaşlar+ Urallar ve Orta Ren dağları+ 3. Jeolojik zamanındaki son dağ oluşumunda ise Alpler+ Andlar+ Kayalık Dağları ve Himalayalar ortaya çıkmıştır.

Yandaki şekilde Hindistan levhasının milyonca yıl süren kayma süreci görülmektedir. Bu süreç Tersiyer Devrinin ortalarında başlamıştır. Hindistan levhası ile asya levhası arasındaki Tetis denizinde biriken tortular+ Hindistan levhasının Asya levhasına doğrı hareket etmesiyle sıkışmış ve kıvrılarak yükselmeye başlamıştır. Bu yükselme neticesinde Himayala Dağları oluşmuşturç Günümüzde de Hindistan levhasının kuzeye doğru hareket etmesi hem depremlere hem de Himayaların yılda 5mm kadar yükselmesine neden olmaktadır. Bu dağ sisteminin içinde Dünya’nın en yüksek noktası olan Everest Tepesi (8.850 m) yer alır.

KITA OLUŞUMU (EPİROJONEZ)
Resimdeki tahterevallide kiloları denk olan iki kişinin oturduğunu düşüneleim. Tahterevallinin duruşunda bir denge olacaktır. Üüçüncü bir kişninin tahterevallinin bir karnına oturduğunu varsayarsak dengede bir değişim görülecektir.
Yer kabuğunu oluşturan kevhalar tahterevalli örneğinde olduğu gibi manto tabakası üzerinde dengeli bir biçimde dururlar. Buna izostasi (eş denge) denir. Ancak bu denge+ yer kabuğu üzerinde meydana gelen çeşitli olaylar sonıucunda bozulabilir. O halde;
· Akarsuların aşındırılmasına bağlı olarak taşınan ve çukur alanlarda biriktirilen maddeler dengeyi nasıl değiştirir?
· Fazla miktarda aşınan dağların kütle kaybetmesi dengeyi nasıl etkiler?
· İklim değişikliği ile buzulların erimesi izostatik dengeyi nasıl etkiler?
· Kıtaların ağırlığını arttıran başka olaylar var mıdır?


Deniz ilerlemesi (Transgresyon)
Karalar üzerinde meydana gelen volkanik faliyetler ve buzullaşma sonucunda kara kütlesinin ağırlığı artmaktadır. Bu nedenle manto üzerinde yüzer durumda olan kara kütlesi çökemeye uğrar. Deniz suları karaya doğru ilerler.

Deniz gerilmesi (regrasyon)
Aşınma ve buzulların erimesi sonucu karalar hafiflemekte ve yükselmektedir. Karalar yükselince denizler gerilmekte+ deniz latındaki alanlar kara halinde gelmektedir (Şekil 9).
Epirojenik hareketlere örnek olarak İskandinav Yarımadası ve Kanada verilebilir. Buzul Çağında buralarda 1-2 km kalınlığında bir buzul örtüsü vardı. Sonradan buzullar eriyince+ karaların üzerindeki yük azaldı ve mağmaya doğru gömülen bu kara parçaları tekrar yükselmeye başladı. Yükselme+ günümüzde de yavaş yavaş devam etmektedir.

VOLKANİZMA

Derinlik Volkanizması

Magma yerin zayıf olan dirençsiz noktalarındaki tektonik kırılma alanlarından yüzeye fışkırır. Ancak bu olay her zaman yaşanmayabilir. Yer kabuğunun tabakaları arasına kadar sokulan magma yüzeye çıkmadan çeşitli derinliklerde katılaşarak batolit+ dayk+ lakolit+ sill gibi şekiller+ oluşturur. Bu şekiller+ dış kuvvetlerin üstteki tabakaları aşındırması sonucu yüzeye çıkar.

Yüzeysel Volkanizma

Yer’in içinde bulunana magmanın çatlaklarından yeryüzüne çıkması ile volkanik püskürtme meydana gelir. Yeryüzüne çıkan bu erişmiş kayalara lav denir. Lavlar volkan dağının yamaçlarından aşağı doğru akar.


Volkan patlaması

Volkanik faliyetler deniz altında da devam eder ve patlamalar ile üst üste biriken malzemeler zamanla bir ada halini alabilir.


Volkan bombası Lapilli

Volkanlardan çıkan malzemelerden+ boyutları 1 cm’den küçük olanlara volkan tüfü+ 1cm’den büyük olanlara lapilli+ daha büyük olanlara ise volkan bombası adı verilir.
Volkanlardan etkinliklererine göre aktif volkanlar ve sönmüş volkanlar olarak ikiye ayrılır. Aktif olanlar katı+ sıvı ve gaz gibi değişik türde malzemeler çıkarırlar.

Volkanın tepe kısmının çökmesi ya da patlayarak parçalanmasıyla oluşan çukurluğa kaldera+ volkanik alanlarda gazların basıncı ile üstteki kütleyi patlatarak oluşturduğu çukura maar adı verilir.

Maar

Volkanik patlamalar sırasında iriliş ufaklı kayalar kilometrelerce uzağa saçılır. Bunların birikmesi ile tüf tabakası oluşur.

Volkan Şekilleri

Kül konisi Kalkan volkan
Bir volkanınm ürettiği magmaya yopğun ve akışkan ise kül+ cüruf ve voplkan bombası üretir. Bu unsurlar üst üste birikerek kül konileri oluşur.

Akıcı lavların bir bacadan çıkarak birikmesi sonucunda oluşani geniş alanlı ve kubbemsi bir görünüşe sahip volkandır.

Tabakalı Volkanlar
Magmadan değişik dönemlerde yükselen+ fazla akıcı olmayan farklı karakterlerdeki malzemenin birikmesi ile oluşur. Türkiye’nin en yüksek dağı olan Ağrı Dağı bu şekilde oluşmuştur.



DEPREMLER

Fay Tipleri
Levha hareketleri+ yer kabuğunu oluşturan tabakaların üzerinde çok büyük gerilimler oluşturur. Bu gerilimler neticesinde sert olan tabakalar kırılır. Bu kırık alanlar fay hatlarını oluşturur. Fayların geçtiği sahalar çoğu kez kabuk tabnakasının altında üst mantoda biriken enerjinin kolaylıkla yeryüzüne çıktığı alanlardır. Fay hatlarının geçtiği yerlerde deprem riski de fazladır.


Normal fay Ters fay
Kırılan bloklardan birinin eğim yönünde çökmesiyle oluşur.

Kırılan bloklardan birinin diğer blok ğzerinde yükselmesiyle oluşur.

Doğrultu atımlı fay
Kırık boyunca tabakalırn yatay yönde yer değiştirmesi ile oluşur
nMJ1q5.gif


Iyi Forumlar
#2
Yararlı

Linki görebilmek için giriş yapmanız ya da üye olmanız gerekir.









#3
(11-05-2015, Saat: 20:25)Crus59 Adlı Kullanıcıdan Alıntı: Linki görebilmek için giriş yapmanız ya da üye olmanız gerekir.Yararlı

bencede
Alttan aldık yeteri kadar.
Bundan sonra herkes EDERİ kadar.


ForumAmca 2.Üyesi



Hızlı Menü:


Konuyu Okuyanlar: 1 Ziyaretçi

Türkçe Çeviri:MCTR MyBB, © 2002-2016 MyBB Group.
Desing and Coding By Mustafa SEVİM